Edebiyat Gulzarliridin Möjiziler

|   Mua'arip   |  |   Edebiyat  |  |   Mulahize   |  |   Pelsepe   |  

Izchi Men

  

Ya Musteqilliq
Ya Olum!

  Idiqut Neshriyati ― Beshbaliq

 

Bu kitab [Musteqillighimizdin Umid Barmu?] digen kitab bilen birlikte, milliy musteqilliq herikitimizning birinchi basquchluq heriket dolqunini yuquri pellige hoturush uchun barlighini atighan pidailirimizgha beghishlinidu.

Allah sizge jasaretlik irade ata qilghay, Amin!

 

Qisqiche Mezmoni

 

Biz bu materiyalda yeqin tarihimizdiki meghlobiyetlirimizning idiyiwi asaslirini korsitish bilen birge, nowettiki dushmen weziyitini tehlil qilish arqiliq, Sherqi Turkistan milliy musteqilliq herikitini sun’I hitay kopuyishining aldini elish, yerlishiwalghan hitay tajawuzchilirini qoghlash we dushmen quralliq kuchlirige zerbe berishtin ibaret uch basquch boyiche qedemmu qedem qanat yaydurushning muhimlighi, nowette hitay kopiyishni tosashning birdin bir charisi _ hitay kochmen tajawuzchiliri arisigha eghir wehime peyda qilish arqiliq, yengidin tajawuz qilishqa atlinish aldidiki hitaylarni wetinimizge ayaq besish niyitidin waz kechturush heriket dolquni yaritish ikenligini ispatlap korsitimiz.

 

Munderije

Qisqiche Mezmuni

Kirish soz

 BIRINCHI BOLUM 

Wetinimizning Bugunki Weziyiti

1-1§. Nopus Ishghaliyetchiligi

1-2§.Quralliq Dushminimiz

1-3§. Xitay Tajawuzchilar Ahalisi

1-4§. Qorchaq Milliy Kadirlar we Milliy Ishchi-Xizmetchiler

1-5§. Klassik Dushmen Qarishimiz

1-6§. Milliy Munapiq Chushenchimiz

1-7§. Sowet Ittipaqi Tesiri

1-8§. Yengi Eqidiler Heqqide

1-9§.Tenchliq Mesililiri

1-10§. Passip ‘Qarshiliq Korsitish’ Tejribilirimiz

1-11§. Wetenperwerlik Mesililiri

1-12§. Wetenperwerlik Herikiti Toghrisida

1-13§. Wetenperwerlik Iradisi Toghrisida

1-14§. Wetenperwer Teshkilatlirimiz

1-15§. Tashqi Munasiwet Mesilisi

1-16§. Tenchliq Sohbetliri Toghrisida

1-17§. Weziyet Piship Yetilmidi Digenlik Toghrisida

IKKINCHI BOLUM

Ya Musteqilliq __ Ya Olum!

2-1§. Milliy Musteqilliq Heriketlirimiz

2-2§. Dushmenning Bugunki Ajiz Noqtiliri

2-3§. Heriket Peyda Qilghuchi Kuchlirimiz

2-4§. Idiyiwi Eqim We Milliy Musteqilliq

2-5§. Birinchi Basquchluq Heriket Teshwiqati

2-6§. Mexpiyetlik Toghrisida

2-7§. Mexpi Heriket Usulliri

2-8§. Birinchi Basquchluq Heriket Analizi

2-9§. Milliy Musteqilliq Kuresh Mentiqimiz

2-10§. Uzungha Sozulidighan Mexpi Qarshiliq Korsitish Herikiti

2-11§. Mexpi Teshkilatlar

2-12§. Muhajirdiki Teshkilatlirimiz

2-13§. Dushmenning Jaza Heriketlirige Qarshi Tedbirler

2-14§. Milliy Munapiqlargha Berilidighan Jazalar

2-15§. Xitay Mustemlikisidiki Bashqa Dolet Xelqliri Bilen Muamile

1.      Tibetlikler Bilen Munasiwitimiz

2.      Mongghullar Bilen Munasiwitimiz

3.      Tungganlar Bilen Munasiwitimiz

4.      Bashqa Xitay Changgilidiki Milletler Bilen Munasiwitimiz

5.      Jenobi Xoshnilirimiz

6.      Orta Asiya Turkiy Jumhuriyetliri Bilen Muamile

7.      Kommonizimgha Qarshi Xitaylar Bilen Munasiwitimiz

2-16§. Eqidini Milliy Musteqillighimiz Uchun Pida Qilish

2-17§. Milliy Musteqilliq Heriketlirimizge Tohmetler

Teshwiqat warighi:  1. Hemme Milliy Musteqilliq Herikitimiz Uchun!  

                                   : 2. Ya Korum __ Ya Olum!

 

¤›�¤

 

Kirish Soz

 

Wetinimiz bugun on milyondin artip kitiwatqan hitay tajawuzchi ahalisi we ikki milyondin artuq herhil shekildiki quralliq tajawuzchi kuchlirige tolghan intayin eghir dushmen weziyiti astida turmaqta. Bu tajawuzchilar ustun eskiri kuchige tayinip wetinimizning barliq siyasiy, iqtisadi, herbi, deplomatiye we pen – tehnika saheliri boyiche mutleq ustun hakimmutleqlighini tiklep paaliyet qilish weziyitini yaritiwalmaqta. Wetinimiz da'iriside mutleq ustun hukmiran orun'gha kiliwalghan bu Hitay tajawuzchiliri helqimizni bipayan yeza – qishlaqlarda chekidin ashqan nadan, namirat we hoquqsiz qaldurghinini az dep, wetinimizge tartip kelgen qosh relisliq tomuryol qatnishi wastisi bilen shiddetlik kochmen yotkesh dolqunini yaritip, wetinimizni qisqa waqit ichidila yuz milyonluq ikkinchi Hitay yurti halitige kelturiwilish uchun heriket qilishmaqta.

Helqimiz Hitay mustemlikisige aylinip qeliwatqan wetinini Hitay tajawuzchiliridin qutquzup chiqish uchun 20- esirning otturlirighiche nurghun qetim qanliq kureshlerni qozghighan bolsimu, helqimiz ichidiki bir uchum ‘eqil igiliri’ otturgha chiqip, ichki – tashqi dushmenlirimiz bilen zich ittipaq tuzup, milliy azatliq herikitimizni atalmish ‘tenchliq’ heriketlirige buriwitip paji'elik meghlobiyetlerge sewep bolushti. Weten ha'inlirining wastiliq yaki biwaste halda terghip qilghan ‘tenchliq’ shuarliri, eyni waqtidiki ikkinchi jumhuriyet milliy armiyisining 50 ming kishilik muntizim yaki partizan kuchliri bolghan weziyettin, bugunki birmu eskiri bolmighan weziyetke kelturulishige birdin – bir sewepchi boldi.

Weten azatliq harpisigha yeqinlashqanda, bu wetenni meyli angliq yaki angsiz bolsun omumi yuzluk munqeriz bolushigha sorep mengish, herqandaq bahane korsitilishidin qet’i nezer, uchigha chiqqan ha'inliq herikiti bolidu. Bolupmu milliy azatliqqa kun sanaydighan halettin bugunkidek teniq tartishqa bolmaydighan olum girdawigha kelturushke sewep bolghan herqandaq kishi yaki teshkilatning herqandaq herikiti qet’i turde milliy munapiqliq we weten satquchluq heriket dep qarilishi shert! Halbuki, wetinimiz shunche paji'elik haletke kelturulginige qarimay, bizning nurghunlighan uqumushluq kishilirimiz, wetenperwer nami astidiki kop sanliq teshkilatlirimiz he dep tenchliq terghibatini ozlirining birinchi orundiki wezipisi dep teshwiq qilishmaqta. Bu kishilirimiz wetenperwerlik chumperdisige uruniwilip “weziyet piship yetilmidi, helq uyghanmidi, bihude qan tokulidu, helqara bizni tonup bolalmidi, Amerika bizni qutquzushqa teyyar bolup qaldi, Hitay demogratchiliri bizni etirap qilish aldida, ...” digendek yalghan yawdaq bahanilarni uydurushup herhil saheler boyiche helqimizni bihotlashturidighan, helqimizni jim turushqa mejburlaydighan, qanliq heriket qilishqa jur’et qildurmaydighan teshwiqatlar bilen he dep shoghullanmaqta.

Hitayda yurguzulgen kommonizim paji'esi wetinimizde hiliger we wehshiyane showinizim tuside ijra qilin'ghini uchun, wetinimiz helqining beshigha kelgen balayi – apaetler Hitay kochmen tajawuzchilirining beshigha kelgenlerdin hessilep eghir idi. Shuninggha qarimay wetinimizni bulang – talang qilishqa kelgen nechche milyon Hitay tajawuzchisi ozilirining showinistik gherezlirini tehimu erkin ishqa ashurush uchun wetinimiz teweside yigane Hitay tajawuzchi kochmenlirigila has iqtisadi we siyasi ozgurushlerni yaritishqa kirishti. Ular yene wetinimizni tez waqit ichide toluq Hitaylashturush charisi hisaplan'ghan sun’i nopus kochurush ishinimu jiddi ijra qilishqa kirishti.

Wetinimiz helqi qismen yuchuqlardin paydilinip iqtisadi jehette az – tula ongshiliwilishqa urun'ghan bolsimu, Hitay tajawuzchilirining monopoliyisi, besimi, hetta ashkare basturushliri netijiside omumi yuzluk namiratlishishqa qarap mangmaqta. Bu hil eghir zulumlargha chidiyalmighan nurghunlighan kishilirimiz, bolupmu iradisiz, ghayisiz yashlirimiz tuyuq yollargha mejburlinip, misli korulmigen ehlaqi we milliy bulghunushlarni kelturup chiqarmaqta. Bu hil milliy ehlaq bulghunushlirigha chidimighan bir qisim wijdanliq kishilirimizning heqqani telepliri biwaste quralliq basturulushlar bilen hulasilinip kelinmekte.

Helqimiz bu hil paji’elerning tupki menbesi ozlirining milliy hakimiyiti we milliy musteqillighidin mehrum bolup qalghanlighidin kelip chiqiwatqanlighini tedriji halda his qiliship, milliy musteqilliq uchun ozlirini beghishlimaqta. Epsuski, bu hil yollarning hech qaysisi wetinimiz musteqillighining upughini korsitip birelmigenligi uchun, uzun yilliq bihude urunush we bihude qurban berishlerning izchil meydan'gha kelip turushi nurghun kishilirimizni oygha salmaqta: Ejiba bizning mehkumlighimiz pishanimizge putulup ketkenmidu? Helqimiz tarihiy kuresh en’eniliridin putunley mehrum bolup qalghanmidu? Milliy musteqillighimiz uchun qolimizdin kelidighan hechqandaq bir unumluk charimiz qalmighanmidu?

Bizni umidsizlendurup keliwatqan bu hil su'allar yeqinqi besh – on yil mabeynide bir qisim pikir igilirimizni ozige alahide jelip qilmaqta. Bu kitabta ene shu hil umidsiz su'allargha jawap berip, helqimizge milliy musteqilliq herikitimizning hata chushenchiliri, bundin keyinki heriket basquchliri we birinchi basquchluq milliy musteqilliq herikitimizning konkiritni usul – chariliri heqqide qisqiche mulahize yurguzimiz. Bolupmu «Musteqillighimizdin Umid Barmu?» digen esirimizde tekitlen'gen ozgiche kuresh yolini alahide tekitlep korsitimiz. Bu dimek: ‘Ya olum! Ya korum!’ digenliktur.

 

BIRINCHI BOLUM

Wetinimizning Bugunki Weziyiti 

1§. Nopus Ishghaliyetchiligi 

 

Biz awal Sherqi Turkistan helqining milliy nopusi heqqidiki asman–zemin periq qiliwatqan herhil sanliq melumatlar heqqide qisqiche tohtilip oteyli.

Wetinimiz helqining heqiqi milliy nopus sanini otturigha qoyushta kishilirimiz birqanche hil meqsetlerge yetish hiyali bilen statistikiliq paaliyetlerge ozilirini urup kelmekte. Bularning ichide eng tipik bolghanliridin mundaq bir qanche tipi bar: Ularning birsi, helqimizning heqiqi nopus sanini ashikarilash arqiliq ihtisadi we siyasi jehetlerdiki ‘tengsizlik’ lerni cheklesh, shu asasta wetinimiz helqini tehimu kop iqtisadi menpe’etke we tehimu kop memori orun'gha ige qilishni meqset qilishidu; yene bir qisim kishiler helqara qanunlarda nopusi on milyondin ashqan mustemlike milletlerge musteqilliq teliwini tonuydiken digendek hamhiyallargha umid baghlash yuzisidin nopus eniqlashqa qiziqishmaqta; yene bir qisim kishilirimiz bolsa noqul ozini chong korsitish arqiliq mahtiniwilishni meqset qilishmaqta. Halbuki, Hitay tajawuzchiliri wetinimiz helqini tedriji yoqutush we wetinimizning barliq bulung–puchqaqlirighiche Hitay tajawuzchi kochmenler eqimini yaritishni meqset qilishmaqta. Yuquriqidek sewepler tupeylidin, wetinimizning milliy nopusi 10- 35 milyon arisida bolghan, statistika qa'idilirige qilche uyghun kelmeydighan bir–birsidin asman–zemin perq qilidighan sanlar arisida dawalghup turmaqta.

Biz bu yerde wetinimiz helqining milliy nopus sanini inchikilep olturmaymiz. Bu heqte nurghunlighan ashkare yaki mehpi nopus tetqiqatchi mutehessislirimiz, siyasiyonlirimiz, ahbaratchilirimiz, qiziqquchilirimiz yetip ashqiche melumatlarni berip kelmekte. Bizning bu yerde tekitleydighinimiz shuki, wetinimiz helqining milliy nopusi meyli 10 milyon bolsun yaki 35 milyon bolsun, wetinimizni musteqil qilish uchun kureshke atlinish we ahirqi ghelibini qolgha kelturushke yetip ashqiche adem kuchige igimiz! Bu yerde , bizning milliy musteqilliq kurishimizning hergizmu bir milyarttin artip ketiwatqan barliq Hitaylar bilen jeng qilmaydighanlighimizni, eksiche wetinimizge yaman niyet baghlawatqan nechche milyon Hitay tajawuzchiliri bilenla jeng qilidighanlighimizgha qet’i ishinishimizni muqimlashturiwilishimiz kirek. Shuning bilen birge yuqurqidek nopus sanimizni koz–koz qilip milliy menpe’etimizni qolgha kelturushke bolidu dep terghip qilghuchilarni yengiche tus alghan muressechilerning, demograttiye, kishilik hoquq, dunya qanunliri digenlerdin tamada bolghuchi hiyaliperest ‘tenchliqperwer’ kishilirimizning milliy musteqilliq herikitimizde tutqan teslimchi yolining bir ipadisi dep hokum qilimiz. Halbuki, Hitay tajawuzchilirining milyon kishilik muntizim quralliq tajawuzchi qoshunigha, mihtek qadiliwalghan on milyonluq qaraqchi kochmenlirige, mustehkem tajawuzchi hakimiyitige yalghuz nopus sanimizni herqanche kozer qilip korsetsekmu, Hitay tajawuzchilirining perwayi pelek!

Bizning nopusimiz, wetinimizni besip yatqan Hitay tajawuzchilirini tel – tukus qoghlap chiqirishimizgha yetip ashidu, halas!

Mesilining tuguni nopusimizning qanchilik sangha yetkenligide emes, belki wetinimizni besip yatqan Hitay tajawuzchilirining qanchilik sangha yetkenligide. Bu dushmen qandaq qilip bu haletke keliwaldi, dushminimizning tarqilish ehwali, kesipi ehwali, iqtisadi ehwali, qural kuchi, bilim kuchi, kopuyush ehtimallighi qanchilik, ... digendek mesililer biz uchun tehimu muhim statistika mesililiri bolup aldimizda turmaqta. Wetinimizning azatlighi bizning nopus sanimizgha emes, belki dushmen kuchlirining qaysi derijide ikenligi, ularni yoqutush uchun nimilerge ihtiyajimiz barlighi, helqimiz bugun awal qaysi dushmen kuchlirige ongushluq we unumluk zerbe berish pursitige ige ikenligi, bu dushmen kuchlirini tedriji qoghlap chiqirishimiz uchun ishni awal nedin bashlishimiz mumkinligini tepip chiqishimizgha zich munasiwetlik bolup turmaqta.

Bu noqtidin elip qarighinimizda, wetinimizni besip yatqan Hitay tajawuzchilirining sani yerim esir awalqi ‘Urumchi tenchliq sohbiti’ ge olturush kunlirimizde ellik mingghimu yetmeydighan, buning eksinche helqimiz nopusining nechche milyonlar bilen hisaplinip, dushmen nopusidin yuz hessige yeqin artuq halda ikenliginimu hesiret bilen eslishimiz we buni hergizmu isimizdin chiqarmaslighimiz kirek. Bunche az dushmenning nechche yuz hesse kopuyup, bugunkidek on milyondin esgip ketiwatqan intayin hewiplik milliy tehdit haligha kelip qalghanlighi ene shundaq nopus oyunlirigha dessep ketkenligimizning pakitidur!

Shu qetimqi “11 betim” din awal wetinimizdiki Hitay tajawuzchiliri asasen alghanda memori emeldar, saqchi, quralliq qoshun, hayankesh sodiger we chirigen ‘mabenzehanichi’ sheklidila tarqilishqan idi. Ularning quralliq qoshunimu chigra mudapiye eskerliri sheklidila bolup, dala armiyisining tayini bolmighan, jem’i sanimu onminggha yetmeydighan meghlobiyetlik chechelangghu eskerler idi. quralliq kuchlirining mutleq kopchiligi jenobi we sherqi wilayetlirimizni, payteht Urumchini tizginlep turush uchunla orunlashturulghan bolup, Ikkinchi Jumhuriyitimiz milliy armiyisi bilen tirkishish uchun manas deryasining sherqiy qirghiqi etirapigha iwerteligen kuchliri besh mingghimu yetmetti. Eyni waqtida Hitaylar dolitide yaponlardin endila qutuliwatqan bolishigha qarimay, ichki jehette milletchi Hitaylar we kommonist Hitaylar dep ikkige bolunup, ichki urush patqiqigha petip qalghachqa, Hitaydin wetinimizdiki tajawuzchi Hitayliri uchun yardemge esker iwertelishimu natayin idi.

Ene shundaq paydiliq pursette turiwatqinimizdimu, bizning bir qisim tesir dairi bar erbablirimiz qiriq – ellik ming kishilik jenggiwar armiyimizning bolishigha qarimay, “Biz 450 milyon nopusluq buyuk Hitay impiriyisige qural kuchi bilen qarshi chiqip teng kilishelmeymiz” diyiship, helqimiznimeghlop boliwatqan, bir – ikki heptilik umuri qalghan Hitay tajawuzchiliri bilen sulhi qilishqa mejburlashqanidi. Yeni, eyni waqtida wetinimiz nopusi aldida bir pirsentkimu yetmeydighan Hitay tajawuzchilirini kopturup korsitiship, biz guya Hitaygha tajawuz qilip 450 milyon Hitayning ortaq qarshiliqigha duch kilip qeliwatqinimizdek qorqunushluq hiyali menzirini yaritiship helqimizni we bir qisim sadda rehberlirimizni qorqutushqan erbablirimiz, del bugunkidek ‘nopus uyuni’ ni koturup chiqishqanidi! Bugunmu bu qilighini tekrarlawatqan ‘tarihi tenchliqperwer’ erbablirimizning biwaste yaki wastiliq egeshkuchiliri “biz bir milyarttin artuq Hitayni ozimizge dushmen qiliwilip hechqandaq netijige erishelmeymiz, shunga shertsiz turde tenchliq yoli bilen heriket qilishta ching turishimiz kirek” dep, helqimizning milliy musteqilliq jenggiwarliq rohining ulghaytilisha soghoq su sipishmekte!

Ejiba, bizning arimizda Hitaygha tajawuz qiliship bir milyart Hitaygha urush elan qilish ‘qara niyiti’ bar kishilirimiz barmidu? Yaq! Biz peqet wetinimizni besip yatqan Hitay tajawuzchilirinila qoghlap chiqarmaqchimiz! He disila mentiqiler bilen helqimizni agahlandurup kelgen bu erbaplirimizning yuquriqi tehditini ularning oz mentiqiliri boyiche shundaq chushensek bolarmidu: “Biz tarihta Hitaylargha teslim bolup intayin toghra yol tutqaniduq, mana endi ishimiz ahirlishay dep qalghanda bu ‘Appaq yol’ imizdin yeniwalmayli!”

Endi biz bu tenchliqchilirimizning kimlerdin turlinip kiliwatqanlighini tehimu uchuq kormektimiz:

Tarihta «Yetti qizlirim» hechqachan Sadir Paliwangha milliy jasaritini biwaste telimat bilen miras qaldurmighanlighi eniq. Emma Sadir Paliwan bu jasaretni wastiliq miras elip dawamlashturalighanidi; huddi shuningdek Sadir Paliwanning ismini uhlap chushidimu anglap baqmighan Tomur Helipimiz bu jasaretni miras qilip dawamlashturalighanidi; Bu miras bir – birsi bilen biwaste baghlinishi bolmighan yaki biwaste wesiyiti bolmighan halda Ghoja Niyaz Haji teripidin, Gheni Batur teripidin, Barin qehrimanliri teripidin, Urumchi tunji aptowuz partilatquchiliri teripidin izchil dawamlashturulup kelinmekte. Bu bir tarihning yushurun qanuniyiti. Bu qanuniyet qarighanda selibi jehetlerdimu oz ipadisini tapsa kirek, Appaq Ghoja weten hainlighini hergizmu Niyaz begke biwaste miras qilip qaldurmighanidi. Emma u dawamlashturdi; Niyaz begning ‘mirasi’ ni sulhichilar qandaq qilip otkuzup elishtikin, 13- yilida, 33- yilida, 45- yilida we 49- yilidimu bu miras bir – birsige tuptin ohshimaydighan kishiler teripidin dawamlashturulghanidi. Mana bugun, bu miraschilar helqimizni ching qamallap tutup turmaqta! Hetta bugunki ‘Appaq Ghoja’ miraschiliri ‘demogratiye, kishilik hoquq, dunya tenchlighi, yer shari muhitini asirash, ...’ digendek Appaq Ghoja hergizmu hiyaligha kelturelmeydighan zamaniwi tuslerge kelturup dawamlashturmaqta!

Wetinimiz helqi yerim esir dawam qilghan bu hil ‘nopus uyuni’, ‘tenchliq sohpet uyuni’ qatarliqlar bilen qaymuqturulup, ellik mingghimu yetmeydighan Hitay tajawuzchilar nopusining bugunki on milyondin eship kitiwatqan qorqunushluq waba haligha keliwilishigha sukut qilip olturdi. Ikkinchi Jumhuriyitimizning waqitliq hokumiti dewride herhil ichki – tashqi ‘sulhichilar’ ning mejburlishi bilen chaqmq tizligide hujum qilip tizlikte ahirqi ghelibini qlgha kelturushtek toghra stiratigiyini talliwalghan qomandaqirimizni urush tohtitip Hitay tajawuzchilirining qalduq kuchliri bilen tenchliq sulhisige kelturuliwatqan kunler, Hitay tajawuzchilirining eng ahirqi mehsher kunliri idi.  U kunlerde wetinimiz bilen Hitay arisidiki bir yerim ming kilo metrli chol yolida tuzugirekmu birer tash yol bolmighachqa, hemde ichki – tashqi urush palakitidin qutulalmay keliwatqan Hitaylarning iqtisadi ehwali chekidin ashqan harap ehwalda turiwatqachqa, wetinimizge tajawuz qilip kirish uchun yol yasash, yiterlik qatnash wastisi teyyarlash imkaniyetliri yoq diyerlik idi. Shundaq ehwal astidiki Hitay tajawuzchiliri bu uzun musapini Hitay en’enisi haligha kelgen epkesh kuturup piyade mengishqa mejbur qalghachqa, tench dewirliridimu yiligha tajawuz qilip kiridighan Hitay tajawuzchi kelgindilirining sani on – yigirme mingdin eship baqmighanidi. Uning ustige eyni waqtidiki wetinimiz iqtisadi ehwalimu bekla nacharlashturiwitilgenligi, wetinimizge basturup kiridighan Hitay tajawuzchi kochmenlirining turalghusi, keyim – kechigi, yimek – ichmigi qatarliq eqelli teleplirimu toluq kapaletke ige bolmighini uchun, wetinimizge zor kulemlep yerlishiwilish imkaniyetlirimu yoq digidek idi. Eyni yillarda wetinimiz Hitaylar uchun noqul herbi mudapiye boshlughi rolinila oynash meqset qilinghanlighi uchun, wetinimizge tajawuz qilip kirgen Hitay tajawuzchiliri bu ziminda qanchilik yer asti we yer usti bayliqlirining barlighinimu bugunkidek eniq bilimetti. Shu seweptin wetinimiz Hitay tajawuzchiliri uchun bulang – talang qilip tuyuqsiz beyiwilish, Hitaydiki Jinayi jazalinishi yaki apetlerdin qechish, emeldarliq asasini tikliwilish qataridiki waqitliq muddaliri bilenla kiliwatqini uchun, wetinimizde ewlat qaldurghiche yerlishiwilish hiyalighimu zadila kelip baqqan emes. Shu sewepler tupeylidin, wetinimiz tewesidiki bu Hitay tajawuzchi banditlar eyni yillarda sun’i kopiyish yaki tebi’i kopiyishning qilche sharaitige erishelmey, omumi sanini hechqachan yuz minggha yetkuzeligen emes idi. Uning ustige wetinimiz helqining qolidiki bayliqlardin ozlirila paydilinishni meqset qilghini uchun, wetinimiz tewesige yengidin Hitay riqabetchilirining kopiyip ketishinimu esla qubul qilishmay kelgenidi. Bumu ularning sun’i kopiyishini wastiliq cheklep turatti.

Jang Jijong wetinimiz tupraqlirining kelgusi istiqbalini, yer asti bayliq ehtimalliqlirini, helqaraliq stiratigiyilik ornini korgendek qildi. Eng muhimi wetinide putmes – tugimes urush yeghiliqliri, tebi’i apetler, sun’i yaritilghan namiratchiliq qatarliq sewepler tupeylidin milyonlighan Hitaylarning yurtlirigha petishmay qeliwatqanlighini esligen bu hiliger jallat, wetinimizni Hitay nopus yukidin qutquzushta eng istiqballiq makan dep molcherlishi wetinimizge heqiqi apetning bashlinish signali bolup qalghanidi. Jang Jijong wetinimizni nuqul herbi yaki diplomatiye boshlughi supitidila paydilinishtin halqip, putunley Hitay yurti haligha kelturiwilish muddasi buyiche wetinimizni toluq yutiwilish pilanini tuzushke kirishti. Eyni waqtida eng heterlik dunyawi herbi kuch halitige kelidighanlighi muqimliship qalghan sowet rossiyisining tehditidin saqlinish, jenopta Engiliz ittipaqdishi bilen biwaste munasiwette bolush we sharait yar berginide gherp dunyasi bilenmu iqtisadi munasiwet qurushta qedimqi yipek yolidin paydilinish jehetlerde wetinimiz tupraqliri eng muwapiq dep qarilatti. Yene bir mesile, tarih boyiche Hitaylarni eghir derijide qorqutup, dunyawi shermendichilikning eng buyuk simowuli bolghan seddichin sepilini soqturushqa mejburlatqan milletlerning bugunki qalduqliridin tarihiy qisas eliwilish pursitinimu qoldin chiqirishni esla halimatti.

Yuquriqidek muddalarning bir yerge jem bolishi netijiside, Hitay basqunchiliri uchun wetinimizni besiwilish mesilisi ularning hayat – mamatigha we ar – numusigha berip taqilidighan ‘milliy mesile’ tusige kelturulgenidi! Hitay tajawuzchiliri wetinimiz helqini millet supitide toluq taziliwitip, yurtimizni sap ikkinchi kichik Hitay yurti halitige kelturiwilish iradisige kiliwatqanidi. Bizning ‘internatsyunalist  tenchliq suyer’ lirimizning eksiche, Jang Jijong bu muddasigha yetishi uchun eng kuchluk tosalghuning musteqillighini elan qiliwalghan Ikkinchi Jumhuriyitimiz hokumitidin kelidighanlighini tonup yetip, barliq nussiz deplomatiyelik we ichki aghdurmichiliq paaliyetliridin paydilinip, Ikkinchi Jumhuriyitimiz hokumitini inkar qilish, uni tench emeldin qaldurush uchun atalmish ‘Birleshme Hokumet’ qurashturush, andin jiddi esker kopeytip Ikkinchi Jumhuriyitimiz milliy armiyisining tehditidin qutulushni niyet qildi. Buning uchun jiddi heriketke kelip, hiligerlik bilen aghdurmichiliq paaliyetliridin paydilinip helqimizge Ikkinchi Jumhuriyet hokumitimizni, Jumhuriyitimizning milliy armiyisini kommonizim agentliri, qizil kommonist dushmen qilip korsitish, milliy azatliq sepimizni parchilash, yitekchilirimiz arisida zidiyet yaritish, idiyiwi qalaymaqanchiliq peyda qilish pilanlirini ishqa saldi. Ozliri estayidil tallap qurashturup chiqqan ‘Birleshme Hokumet’ diginige kirguziwalghan herhil pikir eqimidiki kishilerni ‘Pan Turkisizim, Chin Turkisizim, Pan Islamizim, Pan Sotsiyalizim, ...’ qataridiki milliy teghdirimizge qilche munasiwiti bolmighan pikirler etirapida oz – ara talashqa selip qoyup, bu hil ichki sun’i zidiyetlirimizdin intayin ustiliq bilen paydelandi. Ene shundaq suyiqest, aghdurmichiliq wastiliri bilen armiye we hokumitimizni jenobiy olkilirimizdiki helqlirimizning himayisidin mehrum qiliwetti. Hetta qisqighine bir yil ichidila qorchaq ‘Birleshme Hokumet’ tin Ikkinchi Jumhuriyitimiz wekillirini toluq tazilap, wetinimizni qaytidin Hitay qolida tutup turush shara’itini yaritiwaldi. Mana shundaq qilip, bundin keyin Hitayning hakimiyet sheklide, iqtisadi bazis yaki ustiqurulmisida herqandaq ozgirish bolishidin qet’i nezer, wetinimiz tupraqlirining menggu Hitay mustemlikiside qelishining deslepki huli yaritilghanidi!

Ishning heyran qalduridighan teripi, bundaq weziyetning yaritilishida bizning atalmish ‘sulhichi dahi’ lirimizning oynighan aktip roli bolup, ular izchil turde Hitay tajawuzchilirigha mayilliq korsitiship, Ikkinchi Jumhuriyitimizning herqandaq bir herikitige izchil qarshi teshwiqatta bolup kelishi idi! ‘Sulhichi’ erbablirimiz Ikkinchi Jumhuriyitimiz yitekchilirini Sowet kommonistlirining gumashtisi, kommonizim ghalchiliri dep qarilashta alahide kuch chiqiriship, helqimizni Ikkinchi Jumhuriyitimizge guman bilen qarishini kelturup chiqirishti! Ejeba bu mutiwerlirimiz ozlirining bir talmu qurali we birmu eskiri bolmay turup Hitaygha 10 yil yalwurupmu emelge ashuralmighan qorchaq ‘Birleshme Hokumet’ hoquqini bolsimu qanchilighan qurbanlirimiz bedilige kelgenligini birer qetim oylap baqqanmidu? U erbablirimiz helqimizning issiq qanliri bedilige kelgen Ikkinchi Jumhuriyitimizni, bu Jumhuriyitimizning milliy armiyisini izchil ret qilip, Hitaylarning himayiside ‘wetenni parawan qilish’ hamhiyali ichide helqimizni qaymuqturushup, wetinimizning tel – tukus munqerzligi uchun Hitay tajawuzchiliri bilen hemkarlashqan boldi! Bu hil kishilirimizning uhlimay korgen chushliri qisqa waqit otmeyla yer bilen yeksan qiliwitilginidin keyin, ular hamhiyallirini ishqa ashurushning yep – yengi bir yolini tallap heriket bashlashti: Gherp we Islam ellirining kommonizim bilen chiqishalmaslighidin paydilinip, Hitay kommonistlirini ‘pash qilish’ arqiliq dunya jama’etchiligini tesirlendurup, Hitaygha besim qilip ‘heqiqi aptonomiye’ aldurghuzush herikitini bashlidi. Ular endi tench deplomatik charilar bilen weten qutquzush programmiliri boyiche heriket qilishqa kirishti. ... Bugunki kunde, bu mepkorigha biwaste yaki wastiliq warisliq qilishiwatqan kuchlirimiz chet’ellerde shunchilik asas tiklishiwalghanki, wetinimizni “AQSH qutulduridu, BDT qutulduridu, Islam elliri, Turk dunyasi, Teywenlikler, demogratik Hitaylar, ... qutulduridu” digendek yalghan – yawidaq chocheklerni qurashturushup radio, gezit, jornal, kitab, lenta, internet, ... qatarliq shekiller bilen wetinimiz helqini qaymuqturushta esebilerche ching turushmaqta!

Buning eksiche, ozlirige sotsiyalist chushenchilirini mesilek qilip talliwilishqan Ikkinchi Jumhuriyitimiz waqitliq hokumitining yengi yitekchilirimu ‘bitom’ din keyin Hitay tajawuzchilirigha qarshi jengning yengi taktikilirini pilanliship milliy azatliq kurishimizning miwilirini mustehkemlesh we kengeytish ornigha, her hil ohshimighan idiyidiki bashqa milliy yitekchilerge qarshi teshwiqat qilishni ozlirige muhim wezipe qilip talliwilip, putunley ichki talash – tartishlar qaynimigha petip kitishti. Buhil talash – tartishlarni qilishqa toluq musteqilliqni eslige kelturiwalghinidin keyin, hetta u kunliridiki nadan helqimiz teripidin eghir jaza yiyish bedilige bolsimu waqti bolidighanlighini zadila oyliship baqmidi. Aqiwette3 eslidinla hata tallanghan qorchaq ‘Birleshme Hokumet’ terkiwidin wastiliq qoghlinip ghuljigha ketken bolsimu, sherqte dushmen quralliq kuchlirining he dep kopiyip berishini tamasha qilip qilch9imu emiliy tedbir kormey, ‘weziyet kutush’ bilenla cheklinishti. ...

Qisqisi, Hitay tajawuzchiliri helqimiz ichidiki yitekchilirimizning dushmenning depigha usul oynap, bir – birini ha’in- jassus, qizilpachaq, mutessip, kommonizimchi, hitayperest diyiship ichki jidelge birilip ketken pursitidin paydilinip, ellik ming kishilik Ikkinchi Jumhuriyitimiz milliy armiyisini bir paymu oq atmay putunley qolgha chushiriwilishining charilirini tuzushup ish bashliwetkenidi. Shuning bilen wetinimiz tupraqliri hitay tajawuzchi kelgindilirige daghdam uchuq weziyet yaritiwilishining hulini seliwilishqanidi!

Bizning wetenperwerlirimizning del eksiche, bir – birsi bilen yigirme yildin beri qanliq jenglerni qiliship keliwatqan Gomindang hitayliri bilen Gongsendang hitayliri milliy menpe’etliri aldida wetinimiz ichide bir – biriliri bilen un – tunsiz birliship ketkenidi. Gomindang tajawuzchi hitayliri wetinimizni hitay mustemlikisi halitide tutup turush uchun kakarliridiki on ikki shiwarni qilche temtirimeyla besh shiwargha almashturiwalalidi! Nadan helqni aldash jehette 30 yilliq tejribige ige hitay kommonist banditliri helqimizning ishik aldilirini supurush, balilirimizgha kempit tarqitish, ... qataridiki hiligerlikliri bilen helqimizning mingisini qochushqa kirishti. Arqidinla allimuqachan ozilirige qoshulup ketken Gomindangchilarning qaldughini ‘tazilap beripla chiqip ketimiz’ digen kulkilik bahanini toqup chiqiriship, helqimiz arisidiki milletsuyerlerni, baylirimizni, dini zatlirimizni, kommonizim idiyisini ashkare qobul qilmaydighanlarni ala qoymay qirip tugitishti. Qisqighine bir qanche yil ichidila helqimiz arisidiki ozilirining milliy menligini, dini itiqatini, iqtisadi hoquqini eskiri kuchini, memori hoquqini himaye qilish yaki eslesh ehtimali bolghanliki uqumushluq kishilirimizni we ularning himayichilirini zomiger, eksil inqilapchi digendek qalpaqlar bilen putunley tazilap chiqip, helqimizni milliy kimligini tonutidighan awangart kishiliridin bir ewlat mehrum qalduriwetti. Yitekchisiz qalghan helq Borhan Shehidi, Seypidin Ezizi qataridiki milliy munapiq we weten ha’inlirining qoli bilen hitay tajawuzchilirigha qul qilip tutup berildi!

Shundaqtimu Ikkinchi Jumhuriyitimizdin qalghan milliy qoshunimizgha tehichila tigelmey turghanidi. Aridin uzun otmeyla herhil aldamchiliqlar bilen milliy armiyimizni esli turiwatqan baziliridin yotkep chiqirip, Gomindang qalduqlirigha, banditlargha zerbe berish digen uydurmichiliq bilen milliy qoshunimizni ichki zidiyet we yerlik qewimler zidiyiti ichige paturiwitishti. ‘Yerlik kadir menbesi’ bahanisida jenggiwar, yitekchi ofiser – jengchilirimizni milliy armiyimizdin ayrip yiraq yiza – qishlaqlargha chechiwitishti. Birqisimlirini eskerliktin chiqirip ‘dongge yeqitish’ ni ishqa ashurushti. Yitekchisiz qalghan milliy qisimlarni chigira qoghdash bahanisida tagh – deshtilerde aylandurup, iradisini, ghayisini, milliy ghururini, diniy itiqatini suslashturush, jenggiwarlighini sundurush, bolup parchiliwitish, milliy ayrimichiliqlarni yoqutush bahanisida hitay tajawuzchi bandit diwiziye – poliklirige birdin – birdin chechiwitish, hetta zoruriyiti qalmidi dep biraqla tarqitiwitish charilirini qollinip, helqimizni quralsizlandurushni ishqa ashuriwaldi. Buning eksiche, milliy qoshunimizni yotkep chiqiriwalghan burunqi azat rayonlirimiz, herbi bazilirimiz, muhim herbi sitiratigiyilik yerlirimiz, kona – yengi urushta ghalibiyet qazanghan yerlirimiz, muhim qatnash tugunlirimiz, milliy sheher etiraplirimiz, muhim bayliq menbelirimizge intayin mehpi shekilde hitay tajawuzchi quralliq qoshunlirini yotkep kelip jaylashturiwilishti. Desliwide milliy ahale zich jaylashqan yerlirimizge biwaste quralliq kirip jaylishalmaydighanlighigha kozi yetip, munbet yerlirimiz we bayliq menbelirimizni igelleshke qoyulghan hitay quralliq qoshun diwiziye – polklirini qoshumche ishlepchiqirish bilen shoghullandurup, tedriji herbileshken sap hitay sanaet rayonlirini shekillendurushke mehpi atlinishti. Wetinimizning milliy iqtisadini toluq nabot qilish derijisige yetkinidin keyin, bundaq mutleq mehpi herbi ishlepchiqirish korpus, diwiziye, polklirini ‘ikkinchi Shanghey, uchinchi Tiyenjin, ...’ digendek dep – debilik atlar bilen bundaq sun’i hitay herbileshken sheherlirini ashkarilashqa bashlidi. Eyni yillarda ikkinchi Shanghey dep dawrang qilishqa bashlighan bugunki Shihenze herbileshken hitay sun’i shehirini ziyaret qiliship kelgen qalaq kishilirimiz atalmish ‘hitayning qudriti’ din aghzi echilipla kelishkenidi. Eslide bu atalmish sheher, milliy armiyimizning eng ahirqi zeper marshini yangritish uchun manas deryasining gherbi qirghiqigha chushkun qilip nechche on ming milliy esker yighilghan shereplik tarihi maklan idi! Mana bugun u shereplik makanlirimizda toluq hitaylashturulghan milyon kishilik eng zamaniwi we yerim herbi ‘ikkinchi hitay doliti’ ning ewrishkisini kormektimiz! Buninggha ohshighan misallardin Ghuljidiki Kore, Herembagh, ... qatarliqlarni, Jing we Kuytonglarni, Ujachuylerni, Dahiyenlerni, Ushshaqtal etirapini, Aqsuni, ... kormektimiz. Bularning hemmisila hitaylarning tarihta eng eghir meghlobiyetlerge uchurighan jeng meydanliri yaki taqabil turghili bolmaydighan milliy qarshiliq korsitish noqtiliri ikenligini hergizmu unutmaslighimiz kirek! Eng muhimi, bu hitaylashturulghan yerim herbi yaki toluq quralliq herbi sanaet bazilirining eyni waqtidiki helqimizni basturush uchunla mokturulgen herbi bazilar ikenligini herbir ewladimizgha chushendurishimiz shert idi. Yeqinqi yillardin buyan hitay tajawuzchiliri helqimizdin ensirep ketidighan yeri qalmighanlighini molcherleshkinidin keyin, bu hil sap ‘Hitay bingtwen yengi sheher’ lirini keyni – keynidin ashkariliship, yerlik sherherlerni ashkare hitaylashturush bazilirigha aylandurushup, qisqa waqit ichidila Urumchi, Sanji, Altay, Chochek, Boritala, Ghulja, Qumul, Korla, Aqsu qataridiki sheherlirimiznimu ustun hitay nopusi halitige kelturiwaldi. Hetta shimaldiki nurghun nahiye – yezilarnimu toluq hitaylashturushni ishqa ashurushti. Unutmaslighimiz kirekki, bu rayon – sheherlerning hemmisila kona milliy azat rayonlirimiz yaki hitay tajawuzchiliri eghir zerbe yigen urush meydanlirimizdur. U yerler qandaqtur bikar qalghan bosh yer yaki ahale zich yerlerdin qechip orunlashqan yerler emes. U yerler peqetla yerl;ik milletlerge quralliq zerbe berishnila meqset qilip keyin igelligen herbi orunlarning ozgergen shekli, halas! Demisimu, hitay tajawuzchiliri bu etiraplarda korulgen ushshaq – chushshek milliy naraziliq heriketlirini qanliq basturushlarda ene shu Fashist banditliri yaki ularning shagirt – baliliridin paydilinip kelmekte! Mana endilikte, ene shu banditlar armiyisi wastisi bilen hitaysiz qalghan barliq sheher – yezilarnimu mutleq ustun hitaylashturush uchun atlanmaqta. Bu yerde yene shunimu alahide tekitlesh kirekki, bizning nurghunlighan gherp muhajirlirimiz hitay tajawuzchiliri ustidin yighlap – qahshap dert tukishkinide sowet ottura asiyasigha ohshitip, wetinimizdiki hitay tajawuzchilirining milliy assimilatsiye siyasiti heqqide bekla kop dawrang selishidiken. Shuni unutmaylijki, hitay tajawuzchiliri wetinimiz helqige 58 – yilidin bashlap assimilatsiye siyasiti yurguzuwhni emeldin qaldurup, wetinimiz helqini biwaste, wastiliq we tebi’i charilar bilen millet supitide yer yuzidin tedriji yoqutush siyasitini yurguzup kelmekte! ‘Assimilatsiye’ digenni koturup chiqqanlar bu sozning eqelli loghat menisinimu bilmeydighan, we ana wetinining pajieliridin hewiri bolmighan yaki uni mazaq qilidighan muhajirlardur!

Bu jeryanda ene shu mehpi herbi bazilar, bingtwenler, herbi yaki herbileshken zawut, kan, qatnash, karhana, meydan, ferma, tetqiqat orunliri we payansiz chigira boyliri helqimizdin mutleq mehpi tutulghan we milliy quralliq kuchlirimiz bar yillarda intayin mehpi shekilde ustun hitay nopusi yaritish mehpi baziliri qilin’ghanidi.

Bu jeryanda ene shu mehpi herbi bazilar, bingtwenler, herbi – bingtwen zawut, kan – karhanilar, chigra boyliri helqimizdin mutleq mehpi tutulghan we milliy quralliq qoshunimiz bar yillarda intayin mehpi shekilde ustun hitay tajawuzchi kochmenler nopusi yaritish mehpi baziliri qilip paydilinghanidi. Hetta mehpi turmilermu hitay tajawuzchi kochmenler nopusi yaritish wezipisini utigenidi. Mana bugun herqandaq ‘sulhichi ewliya’ quruq gep bilen hitay kopuyush dolqunini qet’i tosiyalmas hal yaritildi. Tosimaq turmaq, helqimizning sheher nopusi kireksizler digen nam bilen ashkare ishtin qoghlinip, chet yerlerge surgun qilinmaqta! Qisqisi, bugun hitay tajawuzchiliri yerim esir awalqi Jang Jijongning wetinimizni toluq hitaylashturush layihisini heqiqi turde ashurup orundash basquchida turmaqta! Ular bu haletke ‘dushmen qalduqlirini taziliship berimiz,silerning gullinishinglargha yardem berimiz, baylighinglarni echishqa yardemliship berimiz, ...’ digendek namlar bilen erishti. biz bu shuarlirigha oylanmastinla ishengeniduq! Belkim hazirmu ishinip olturmaqtimiz! Halbuki, hitaylar wetinimizni ‘tarihtin buyan hitaylar gullendurup kiliwatqan tipik hitay yurti’ dep allimu qachan dunyagha jakarlap boldi! Bugun hitaylar wetinimizge  ottuz milyon, ellik milyon, hetta yuz milyon hitay tilemchilirini kochurup kilish ustide jiddi pilanlarni tuzushmekte!

Eger wetinimiz tupraqliridiki hitay tajawuzchilirining nopusi helqimiz nopusidin bir – ikki hesse artipla ketidiken, wetinimizning ‘palani jumhuriyet, pokoni dolet’ namida musteqil bolishinimu hergiz ret qilmaslighi mumkin. Chunki wetinimizde mutleq ustun nopusqa erishiwalghan, wetinimizning barliq sanaet, sheher, memori hoquq, quralliq kuchlerni changgilida tutup turiwatqan hitay tajawuzchiliri musteqil bolghandin keyinmu ‘ikkinchi kichik hitay’ doliti sheklide menggu ustunlugini saqlap, bizning yoqutulishimizni resmi ‘ichki ishlar’ halitige kelturiwalghan heqiqi hitay doliti haligha keliwalidu. Eyni waqtida ellik ming hitaygha teng kilelmigen helqimiz, ellik milyondin artuq hitay tajawuzchilirigha zadila teng kilelmeydu. Rushenki, dunyaning herqandaq bir bulungida bu helqqe hisidashliq qilip ellik milyon nopusluq bir tajawuzchini qoghliship bireleydighan birmu kuch tepilmaydu. Chunki, bu ‘kichik hitay doliti’ ning arqisida bir yerim milyart nopusqa ige chong bir hitay doliti ulargha arqa tirek bolup beridu. U chaghda hemmidin quruq qalghan helqimiz sergerdan siganlarning yaki amerika hindiyanlirining ornigha chushup, hemme meshire qilishidighan we pes korushidighan insaniyet chupirendilirige aylinip qalidu! bezi materiyallardin qarighanda, helitinla siganlar bilen hindiyanlarning uyghurlar bilen yeqin qandashlighi bar iken, digendek mulahiziler tarqilishqa bashlimaqta.

Mana bu – hitay tajawuzchilirining yurguziwatqan nopus kopeytish siyasitining ahirqi mahsidi!

Rossiyening ottura asiyani besiwilishi, Engilizlarning sherqi jenobi asiyani besiwilishi hitaylarning basqunchilighidin tuptin perq qilidu. Yawrupaliqlarning mustemlike siyasiti iqtisadi kingeymichilik ustige qurulghan bolup,  bayliq we bazar amilliyri ornida paydelanghan bolsa, bugunki hitaylar wetinimizni hayatliq makani supitide besip yatmaqta! Shunga Engilizlar asiyadiki mustemlikiliridin ayrilghinida, Rossiye ottura asiyadin ayrilip qalghinida huddi ustidin bir yukni elip tashlighandek yiniklik his qilishqanidi. Bugunki dunya iqtisadi munasiwetlirimu burunqisidin paerqliq halda, beqindilar ham eshyani ozliri aldigha ekilip berish, mallirini taliship setiwilish sheklige qarap ozgiriwatqan bolghachqa, burunqidek keskin mustemlikichi basturush sheklige hajiti qalmighanidi. Emma hitay tajawuzchiliri wetinimizdin ayrilip qelishni milliy teghdirining zawali dep chushenmekte. Shundaq iken, hitay tajawuzchiliri wetinimizdin hergizmu quruq sozlerdin qorqup ozligidin chiqip ketmeydu! Bundaq bir tajawuzchini nopus sanimizni dawrang qilipla emes, hetta yigirme ming kilometir yiraqta turiwatqan AQSh ning bir – ikki eghiz gep qachurup qoyushliridin qorqup chikinishke mejburlinish ehtimalini hamhiyal qilip helqimizni jim turushqa mejburlawatqan ‘medeni’ ziyalilirimizgha epsuslanmay turalmaymiz! Hitay tajawuzchiliri peqetla quralliq wehimidin qorqup wetinimizdin chikinidu. Bu yerde quralimizning dushmenningkidin kuchluk – ajiz bolishi, urush taktikilirimizning dushmenningkidin yoquri – tuwen bolushliri muhim emes. Muhim bolghini eng muwapiq taktika sheklini alghan izchilliq. Hitay tajawuzchiliri bu heqiqetni bizdin baldur bileligechke, wetinimiz helqige birmu milly polk saqlishigha yol qoymidi. Shu seweptin helqimizning milliy menligini tonitidighan, qayta kuchlinishke sewep bolup qalidighan qilchilik imkaniyetlernimu qaldurmay yoqutup keldi. Bundaq bir dushmenge nopus sanimizni bahane qilip korsitiship qarshi chiqishni oylash, qilchimu eqilge sighmaydu.

Epsuski, bizning uqumushluq erbaplirimiz arisidiki bir qisim kishiler helqimizni nopus uyunigha ohshash ehmiyetsiz ishlar etirapigha jelip qiliwilip, helqimizning eng unumluk we eng biheter mehpi zerbe berish heriketlirige atlinish qizghinlighi we teshwiqatini hitay tajawuzchiliridin baldur basturush, cheklesh, ujuqturushlar bilen meshghul bolmaqta. Bu jehette ‘medeni gherip elliri’  ge yeqindin beri berip jaylishiwalghan ‘zamanimizning bilermenliri’ tajini kiygenler alahide turtkilik rollarni oynimaqta! Bizning dushmenlirimiz bolghan hitay tajawuzchiliri bu erbaplirimizning eksiche, helqimiz arisida idiyiwi zidiyetlerni kucheytidighan ichki qalaymaqanchiliqlargha zor meblegh selip, yuquriqidek pikirdiki kishilirimiz wastisida helqimizni tizginleshke tirishmaqta. Uning bedilige wetinimizge qosh relisliq tomur yol tartip kilishti, nefit – tebi’i gaz turba yolliri yatquzushni biheter ishqa ashurushmaqta, wetinimizdiki tajawuzchi hitay nopusining sun’i kopuyishini tarihtiki eng yuquri sewiyidin hessilep ashuriwitishmaqta! Endi bir qisim nopus uyunchilirimiz yep – yingi bir qorqutush sozini terghip qilishmaqta: “Wetinimizdiki hitay kochmenlirining sani allimu qachan ottuz milyondin eship ketti! Hetta ellik milyongha yeqinlashti diyishkimu bolidu!”

Bular endi nime diyishmekchi? Wetinimizni besip yatqan hitay tajawuzchiliri allimu qachan qoghlap chiqarghili bolidighan san cheklimisidin eship ketti, endi ular bilen ‘tench birge utush’ yolimizla qaldi diyishmekchimu? Bundaq emiliy qanuniyetlerge uyghun kelmeydighan benggining mentiqisi buyiche qilinghan hisap eliwette artuq chiqidu! Bumu birhil yushurun milliy munapiqliq bolup otturigha chiqmaqta. Biz bundaq ziyanliq mubalighe yaratquchilarning tarqitiwatqan wehimisige qilche qulaq salmaslighimiz lazim!Emiliyyet shuki, wetinimizning milliy musteqillighini qolgha kelturishimizning qolimizdin aldinqi sherti – Wetinimizdiki hitay tajawuzchilar sanini ellik mingning astigha chushurush. Bu noqtidin alghanda, wetinimizdiki eng chong dushmen hewipi – Yiligha bir milyongha yeqin sur’et bilen artip kitiwatqan – sun’i we tebi’i artip kitiwatqan on milyondin artuq hitay tajawuzchiliridin kelmekte. Bizning nopus terghibatchilirimiz ejeba bu dushmen nopusining kopuyishige emiliy cheklime quyalaydighan qaysi bir pilanini otturigha qoyushup baqalidi? ‘Tenchliq’! Ular helqimizni dushmenge qarshi chiqmay tench turghuzushtin bashqa hechqandaq bir heriketke yitekliship baqqini yoq! Diqqet bilen korup chiqidighan bolsaq Ottura asiyadiki, Turkiyidiki, Yawrupadiki, Amerikidiki, Awustraliyidiki dangliq ziyalilirimiz, dahilirimiz, bilermenlirimizning hemmisila helqimizge ‘tench tur’ din bashqa hechqandaq bir heriket progirammisi tuzup bermigen. Hetta udul sorighiningizdimu ewliyasi otturigha chiqip, ‘weten azatlighining kelgusi heriket pilani yaki progirammisi’ dep birer waraq bolsimu birnimini otturigha chiqirishalmaydu. ‘Tench turush’ ning progirammisini bolsimu yezip korsiteligen bolsimighu kashki! Derweqe, tench yetishning progirammisi yoq – te! 

 

2§. Quralliq Dushminimiz

 

 Dunyada birer milletni ashkare qirip tugitiwitish ihtimali bugungiche yoq diyerlik bolghini uchun, hitay tajawuzchiliri wetinimiz helqini biraqla qirip tugitiwitishke menggu pitinalmaydu. Shunisi barki, bu helq toluq yoqalmighiche wetinimizni hatirjem halda hitay yeri qiliwilish imkanimu bolmaydu. Qandaq qilish kerek? Hitay tajawuzchiliri helqimizni tench yoqutiwitishning yaki bahane uydurushup peydin – pey yoqutiwitishning charisini keship qildi: Helqimizni ozilirining tarihiy wetini bolghan Sherqiy Turkistan tupraqliridin qoghlap chiqiralighidek bashqa yermu tapalmighan hitay tajawuzchiliri helqimizni oz yeride qiyin – qistaqlar ichide yoqutush charisini tepip chiqishti.

Yuksek derijide tereqqi qiliwatqan mushu dewirde dunyadin bihewer, zamaniwi pen – tehnika bilimliridin bihewer qalghan herqandaq bir millet uzungha qalmay yer yuzidiki mewjutluq shertlirini yoqatqan bolidu – de, yoqulushqa yuz tutidu. Buning uchun helqimizni zamaniwi pen – tehnikilar bilen menggu uchurishalmas halgha kelturiwitish, yizilarda iptida’i ishlepchiqirish quralliri arqiliq unimi tuwen, japasi kop, waqit isirapchilighi tula qol emgikige baghlap quyup, qursighini toyghuzushtin bashqini oyliyalmas qiliwitishke, shu asasta siganlar yaki hindiyanlardek mengguyuksilelmes halgha chushurup quyushqa tirishmaqta. Helqimizning sheherlerdin tazilinishi, ishchiliqqa, herbilikke, memori hizmetlerge, sana’et rayonlirigha kirishini cheklep turishi, hitay tajawuzchilirining helqimizni yoqutush siyasetlierining muhim mezmonliridin biri bolup kelmekte. Endi sheherler hitaylargha uchuq halgha kelgendin kiyin, ularning sun’i kopuyishini dehilsiz halgha kelturush uchun ularni helqimizdin qoghdashqa mejbur bolishidu. Wetinimizdiki milyonlargha yeqin herhil quralliq hitay tajawuzchilirining birdin – bir mehsidi sheher, sana’et rayonlirida shiddet bilen sun’i kopuyup kitiwatqan hitay kochmen tajawuzchilirini yerlik helqning hujumidin saqlap qilishtin ibaret birla meqsetni ozlirige wezipe qilishqan. Bu quralliq tajawuzchilar qoshuni, muntizim armiye, chigra qisimliri, quralliq saqchi qisimliri, yengidin peyda bolghanzorawanliqqa qarshi qoghdinish etiretliri, mehpi yaki ashkare jasus – saqchilar, minbinglar bolup birer milyonluq eskiri kuchke ige bolup, bu qoshunlar adettiki urush quralliridin tartip ta atom bombisi, bio – himiyilik urush qurallirighiche qurallqnghan. Bu qoshunlar her minot helqimizni basturushqa teyyar turmaqta. Buni az dep, wetinimizning barliq muhim yerlirini igellep yetishqan ‘bingtwen qisimliri’ namidiki yerim muntizim qoshunlarmu ikki milyondin ashqan adem kuchi bilenhelqimizgila hiris qilip turiwatqan quralliq dushmenlerdur. Yuquriqidek her hil quralliq kuchler wetinimiz musteqillighini tosap turghan eng asasliq dushmen kuchliri bolup hisaplinidu.  Huddi shuningdek, bu dushmen kuchliri wetinimizning herqaysi bulung – puchqaqlirida mehpi shekilde sun’i nopus kopeytish wezipisinimu ustige alghan bolup, hitayda esker bolup wetinimizde kesip almashturush, hitayda herbiliktin kesip almashturup wetinimizde bingtwen qisimlirida ishqa jaylishish, u yerlerdin ‘qisqartilish’ shekilliri bilen sheherlirimizni igellesh arqiliq sheherlirimizde ahale arisigha singip zapas esker rolini oynaydighan dushmen kuchliri haligha kelmekte. Bu kuchler ozlirining ishlepchiqirish saheside bir qisim jiddi turmush ihtiyajlirini ozliri hel qilish sheklini alghachqa, bu qoshunlargha iqtisadi qamal qilish shekilliridiki tench yoqutush heriketliri tesir korsitelmeydu. muntizim herbi qoshunlirimu hitaylashturulghan ishlepchiqirish rayonlirimizning etirapigha jaylashqanlighi uchun, sheherlirimizdiki hitay tajawuzchilirining biwaste iqtisadi yardimige irishish weziyitini yaritip alghan. Shu seweptin bu dushmenlergimu qamal qilish chariliri toluq onum bermes halgha kelturulgen.

Bu hil quralliq qoshunlardin yerlikke almiship zawut, kan, shirket yaki memori organlarda ishlewatqan tajawuzchi bandit hitaylar zapas qoshunluq rol oynaydighan, quralliq terbiye korup turidighan minbing digen namdiki banditlar qoshunini teshkil qilmaqta.

Helqimiz herqandaq bir sheherde, herqandaq bir sana’et rayonida mukemmel teshkilatlinalighidek, ish tashlash, namayish qilish wastiliri bilen ishlepchiqirishni palech haletke kelturiwiteligidek sangha ige bolmighanning ustige, bu san kunsayin aziyip beriwatqachqa, sheherlirimizdiki milliy ishchi – hizmetchilerge tayinip herqandaq shekildiki tench qarshiliq paaliyetlirini muweppiqiyetlik qanat yayduralishimiz yaki dushmen quralliq kuchlirige jiddi teyyarliq qilip memliket boyiche  bir tutash partilash haraktiridiki hujum qilip biraqla ghelibige erishishimizning qilchimu ihtimali yoq. Qisqisi, bugunki kunde dushmen quralliq kuchlirige, dushmen sana’et rayonlirigha, sheherlerge ashkare quralliq hujum qilish imkanimiz yoq.

Bulargha qoshulup alahide muhim quralliq kuchni teshklil qiliwatqan yene bir kuch – herhil hitay saqchiliridur. Bu dushmen kuchlirimu helqimizni basturushta alahide kuch chiqiriwatqan uchigha chiqqan fashist we showinist terorchilar etiritidur. Emma ular qismenlikte bolsimu puhralar bilen ariliship yurgini uchun, ulargha mehpi zerbe peyda qilish ehtimali yenila heli bar.

Hulasilighinimizda, muntizim yaki yerim muntizim quralliq dushmen kuchlirige qarshi helqimizda bugun hechqandaq unumluk chare we paydiliq pursetler yoq. Shunga, yuquriqidek dushmen kuchlirige zerbe berish herikitini sharait yaritiwalghandin keyin andin mehsus oylinishqa bolidu. Hazirche dushmenning tehimu ajiz noqtilirini zerbe berish obiktiwi qilip tallap turushqa mejburmiz.

 

 3§. Xitay Tajawuzchilar Ahalisi 

 

Wetinimizni igellep yatqan hitay tajawuzchilar ahalisini nurghun kishilirimiz milliy dushminimiz qatarida tilgha alghusi kelmeydu. Hetta bir qisim zamanimizning ‘bilermenliri’ hitay tajawuzchilar ahalisini etiwarliship, ularning ornigha tunggan – qazaq qerindashlirimizni dushmen qilip korsitishke alahide kuch chiqirishmaqta! Bu kishilirimizning qarishiche, guya wetinimizge hitay tajawuzchilar ahalisining keng kolemde basturup kirishini ‘dostane yardem, qerindashlarche yardem, yeqin qoshnidarchiliq, hetta gunahsiz aqkongul ishlemchi’ qatarida korushse kirek!

Eger hitay kochmen tajawuzchilar ahalisi wetinimizge noqul jan saqlash uchun yaki yigane iqtisadi paaliyet korsitish uchun eqin qilghinida belkim bu kishilerni ‘dushmen’ dep qarimasliqqa heqliq bolishimiz ihtimal idi. Diqqet qiling, shundaqtimu yenila bir ehtimalliqla bulalatti! Epsuski wetinimizge quruttek yamirap kiriwatqan hitay tajawuzchilar ahalisi hergizmu qehetchiliktin, acharchiliqtin, urush balaliridin yaki siyasi zulumlardin qechip wetinimizge panaliq tilep kiliwatqan jan saqlighuchilar emes. Buning del eksinche, bu kelgindiler wetinimizni ‘ayrilmas hitay yeri, bu yerni biz tarihtin buyan gullendurup kelmektimiz’ dep ashkare elan qilip kiliwatqan dushmen milletlerdur! Bu hitay tajawuzchiliri putunley oz hakimiyitining righbetlendurishi, oz milliy mustemlikichi hakimiyitining quralliq himayisi astida wetinimiz tupraqlirini pilanliq, teshkillik halda qedemmu qedem igellep, oz paaliyet dairisi ichide, tajawuzchi  mustebit milliy mustemlikichi hokumitige masliship helqimizni qedemmu qedem yoqutushqa, bulang – talang qilishqa, chetke qeqishqa, bozek qilishqa, nazaret qilishqa, surgun qilishqa, yoqutushqa akitip kuch chiqirishmaqta! Yeni, wetinimizge chiketkidek yamirap kiliwatqan bu quralsiz hitay tajawuzchiliri wetinimizni hitay yerige aylandurushni, menggu ozilirining qiliwilishni aldinqi meqset qilghan bolup, tajawuzchiliq jinayiti jehette quralliq tajawuzchiliridinmu hewiplik dushminimizdur! Chunki dushmen armiyisi ene shu tajawuzchi ahalisi bolghini uchunla qudretke, arqa tirekke, yardemchige ige. Shuning uchunmu hitay tajawuzchi ahalisimu kem – kustisiz tajawuzchi dushmenlerdur! Hetta ular wetinimiz helqini wehshilerche basturushta tajawuzchi bandit qoshunining yardemchisi we ularning zapas eskerliridur!

Wetinimizde tarqilip yurgen hitay kasipliri, medikarliri, tilemchiliri, yaymichiliri, sodigerliri qarimaqqa wetinimizge teshkilsiz halda ozliri eqip kelgendek korunishi mumkin. Emma ularmu mustemlikichi hokumitining chaqirighi, qiziqturishi, teshwiqati, yaki ilgiri kilip jaylishiwalghan yurtdashlirining qiziqturishi tupeyli orunlashturulishini kutushke taqet qilalmastinla aldirap kiliwalghan tajawuzchilardur. Ularmu wetinimizde uzun otmeyla ozlirining ‘hujayin’ lighini tonuydu, tajawuzchi hokumitining yar – yuligi bilen tajawuzchiliq esli tebi’itini ashkarilaydu!

Sherqi Turkistan bir milliy dolettur. U bir tarihi asasqa ige milliy dolettur. Bu tupraqlar gerche hazir yatlarning ishghaliyiti astida turghan bolsimu, bu wetenning heqiqi qanuni igiliri biz Sherqi Turkistanliqlarmiz! Bu wetenge herqandaq bir bahane bilen kirish uchun shu tupraq igilirining ruhsitini elip qanuni rewishte kirishi kirek. Buningsiz kirguchilerning hemmisi tajawuzchi, hemmisi milliy dushmen hisaplinishi eqelli muqerrerliktur! Halbuki, bu dushmenler awal yerlik helqning qanuni teritoriye hoquqini tartip elip, qanuni milliy musteqil hakimiyitiniaghdurup tashlap andin besip kiriwatqan tajawuzchilar bolghachqa, bu tajawuzchi kelgindilerning hemmisige qet’i turde tajawuzchi dushmen millet qatarida muamile qilishimiz, herbir Sherqiy Turkistanliqning tarihi we wijdani burchidur!

Biz endi bu hitay tajawuzchi kelgindilirining bugunki qiyapitige qarap baqayli:

Ozilirining showinistik we Fashistik hakimiyet kuchige tayinip wetinimizge basturup kiriwatqan bu hitay tajawuzchi kochmenliri wetinimizde mutleq ustun memori hoquqlarni qolgha kelturiwilip, hakimiyetning barliq bulung – puchqaqlirida oz milliy arzulirini ishqa ashurush uchun jan jehli bilen tajawuzchi hakimiyitige hizmet qilishmaqta. Ular hakimiyitining asasi yadrosi, yitekchi kuchi hisaplan’ghan kompartiye organlirini tamamen oz changgilida tutup, tajawuzchi fashist hokumitining paaliyetlirige bash nazaretchilik qilishmaqta. Bu fashist partiye herqandaq bir hitay hokumet hadimini eng mukemmel shekilde tekshurup, ozlirining tajawuzchiliq pilanlirigha qilchimu putlikashang qilmaydighanla emes, hetta putunley oz muddaliri uchun jan tikip sadaqitini korsitidighan kishilirini tallap wezipige quyushqa bolidighan kandidatlirini talliship berishidu. Bu fashist partiyisi teripidin tallap korsitilgen sadiq kandidatlar yenila shu partiye teripidin tallan’ghan , hetta shu fashist partiye organlirida qoshumche wezipisi bolghan katiwashlar guruppisi ichide qaytidin tallinip wezipige teyinlenmekte. Bu shekilde tugimes ghelwirlerde tasqilip tallanghan hitay memori kadirliri teyinlengen ornining qandaq bolishidin qet’i nezer, mutleq turde bu partiyining yaki bu tajawuzchi fashist hokumitining shertsiz sadiq ghalchiliri bolup ishleydu.

Buhil shekilde teshkillengen tajawuzchi hakimiyetning memori organlirida ishleydighan barliq hitay memori chaparmenliri asasen angliq shekildiki eng milletchi, eng fashistik rohqa ige hitaylardin teshkil tapqanlighi uchun, wetinimizdiki herqandaq bir tajawuzchi hokumet organlirida yerlik helqning menpetige wekillik qilidighan, ular uchun eng tuwen derijidiki heq telep gipini qiliship beridighan birmu hitay tepilmaydu. Bu organlar barliq tajawuzchi hakimiyet idare – shirketliri, barliq ilim – pen saheliri, barliq iqtisadi teqsimat saheliri boyiche pilan tuzginide yerlik helqni tamamen hitay dushmini hisaplap muamile qilishidighanlighi uchuq ipadilinip turidu: Bu tajawuzchilarning tuzgen barliq pilanlirida yerlik helq menpe’etliri, hayatliq shertliri, yeni barliq eqelli insan qiyapitide yashash pursetliri qilchimu hisapqa elinmaydu; ular uchun hechqandaq heq–hoquq, yaki payda–menpe’et qaldurulmasliqqa jenining beriche tirishidu. Netijide ishchi elish, kadir elish,osturush,mukapatlash,oy teqsimlesh,bilim elish we yetishturush,parawanliq yardem,sehiye hizmetliri,baj-seliq kechurumliri,apetlerge yardem,namratlarni yolesh,sot ishliri...qataridiki barliq is saheliri boyiche yerlikler menpe’etdarliq ornida bolalmaydu,putunley hitay tajawuzchi kochmenler ahalisi kozde tutulup pilan tuzulidu,qarar chiqirilidu. “Arpining bahanisida qaramuq su ichiptu ” digendek, zadi qachurushqa mumkin bolmighan,qip-yalighach tengsizlik qilay dise artuqche qarshiliq peyda qilip qoyushidin ensireydighan ehwallardila intayin az sandiki yerliklerge nep berip qoyidighandek qilsimu,ene shu “Chekte kelgen” ningmu bir qismini shehsining “Sadaqetsizligi”ge da’ir erzimigen bahana putaqlarni tepip yoq qilidu yaki yerim-yata halda “Tepme halal” qilishidu. Bularmu peqet hitaydin perqsiz munapiqlargha qilinidighan iltipattur. Adettiki milliy qara ishchi memurichaqlarning kozini paqiritip turupla heqliri tartiwelinsimu ghing qilalmaydu. CHunki “Ghing ” qilish “Partiyige naraziliq” dep tohmet qilinip, eshu olmeslik uchun aghzigha temitilidighan demide suyidek azghine maashliq ornidinmu qoghlinish hewpi mewjuttur.

  Yuquriqidek memuri teqsimatlar netijiside wetinimizdiki hitay kochmenliri asasen dolet organlirida ,dolet igiligidiki orunlarda ,hech bolmisa dolet kopiratiwi tipidiki yerlerge ishqa orunliship kelmekte.

Bu tajawuzchi kochmenler ahalisi mustemlikichi doletning yuzming yuanlik turalghu oyliride huddi oz mulkidek mengguluk olturmaqta. Buning eksiche yerlik helq payansiz yeza-qishlaqlarda bir parche hish-keseknimu bu tajawuzchi “dolet”  tin alalmighanning ustige ejdatliridin tartip ozlirige tewe bolghan yerliri uchun aqqunlargha pul tolep yer setiwelip, ozliri oy selip olturushqa mejburdur. Tajawuzchi kochmenler zamaniwi binalarda parwayliq,su turbiliq, elektirlik ,hetta yeqilghu gazliq....hemme ehtiyajliq esliheliri tel bolghan heshemetlik sheher oyliride hojayinlarche olturushmaqta. Buning eksiche yerlik helq ozliri eplep-seplep seliwalghan eghildek,ongkurdek “oy” lerde saman yaki tezek qalap,kolchek suyi ichip,omur boyi televizorning nimiligi,kir alghu, tonglatqu digenlerning nimeligini bilmestin,hetta ozi osturgen kewezdin kepezdin tuzukkine yotqan tikip yepinalmay ottura esir jahaliti ichide omri otmekte !  Tajawuzchi kochmenler ahalisi oydin chiqsila asfalit yollar,heshemetlik dukanlar,kino-tiyaterhanilar,eysh-ishret yolliri,her yerde aptuwuz-taksiylar hetta ishqa berip-kelishtimu heqsiz idara aptuwuzliri,baliliri uchun mekteplerge apirip ekilidighan aptuwuzlar, azade mektepler,yesliler,baghchilar....hitayda uhlap chushigimu kirmeydighan etibarchiliq,qedir-qimmet,alahide imtiyazlar,rahet-paraghet ichide chichangship asman’gha mush etip yashimaqta! Bu wetenning heqiqi igiliri bolsa kunseri nadan,namratliship, bugunki dewr tereqqiyatigha tamamen yat bir shekilde yashimaqta: oyidin chiqsa etizliq janggal,oyimu mal qotinidin perqsiz nachar,zey puraydighan qarangghuluq,hetta bir teripide ulaghliri yatidighan, qigh-tezek sesighi dimaqni yaridighan,bala-chaqiliri topa-chang,qigh-patqaqlarda domilinip yurgen,ular ne sheherni bilsun, ne yeza bazirini,ne kongul echish orni,hetta kongul echish mektipiningmu tayini yoq,qum ustide tizlinip olturup het yazidighan bichare halette.....dunya jamaitini ishendurgilimu bolmaydighan derijidiki nadanliq,ijtimai qarangguluq,namratliq ichide ahirqi nepiside jan talashmaqta ! Tajawuzchi hitaylar ish ustide hokumiti bergen milyon yuanlik mashina-uskunilirini huddi dadisidin miras alghandek ihtiyariche paydilinip ishleydu. Bumu azliq qilip emgek muhapizet buyumliri-barliq ish kiyimliridin tartip taki peley-maskilarghiche,qeghez-qelemdin tartip qaynaq suyigiche.....hemmisi heqsiz,qishliq issinish puli,yazliq salqinlash puli, taziliq puli, salametlik astash puli,heqsiz dawalash,heqsiz bilim elish,sayahet, sanatoriye,pensiye,shenbe-yekshenbe,we heyt bayram dem elishliri,dolitige tuqqan yoqlash heqqi,chegra puli, mehpiyetlikni saqlash puli....qataridiki tugimes yardem pulliridin behriman bolsa,ziminning igiliri yer bina bolghandin beri ozi eqip keliwatqan say-ostengning suyige pul tolep,pul toliyelmise jerimane tolep,kunseri eqelliy hayatliq shertliridinmu mehrum qaldurulup olumge qistalmaqta.... “Kongul bolush” aldamchiliqini aghzidin chushurmeydighan tajawuzchi hokumet bizning dehqanlirimizgha nime qilip berdi ? Ozlirining hasharlirigha ishlitish uchun birer ketmen elip bergen yeri barmu? Hasharlirigha berip ishlishi uchun birer eshek berip turghan yeri barmu? Barliq urughluq puli,su puli, yer beji,mehsulat beji, oy beji, bazar beji, qan beji...tugimes alwan-seliq,atalmish “i’ane” ,tugimes hasharlar..... “olturuwetilmiginingge shukur qilip hayat qalghan jeningning heqqini tole” digendek mejburiyetler bilen ilikimizni we qenimizni shorimaqta !

Bu weten bizning emesmidi? Bu bayliqlar bizning emesmidi? Bu menpe’etler bizge te’elluq emesmidi? Biz nimishke namratliqqa ,nadanliqqa, olumge zorlinimiz?  Biz nime gumah qilduq ?!

Bizde birla nerse kem : u bolsimu milliy musteqil hakimiyitimiz !

Bizde birla gumah bar: u bolsimu milliy musteqilliq uchun izchil jan pida qilish heriketlirini qanat yaydurmasliqimiz !

Endi hesaplap koreyli, helqimiz tajawuzchi hitaylardin qanche hesse towen turidiken? Hitay tajawuzchiliri bizdin qanchilik kop menpe’et eliwetiptu? Biz bunche chong naheqchilikke qandaq chidap kelduq? Biz bunche eghir zulumgha nimishke qarshi chiqmaymiz? Bu hesaplarni her bir wetendishimiz ozliri bilgen pakitlar asasida estayidil hesaplap korsun !

Tajawuzchi hitay puhraliri helqimizning buhil hiyallargha kelip qelishidin olgudek qorqushmaqta. Bu hil hiyallarda bolghanlarni herqandaq bir hitay tuyupla qalidiken,hetta gumanla qilidiken, derhal fasht hokumitige kopturup melumat berip jazalatquzidu; Qolidin kelsila herqandaq bir hitay puhrasimu ozi biwaste jazalaydu ! On Uyghurgha qarshi bir hitay guwahliqtin otsila hitayningkini rastqa chiqirip qayta tekshurup olturmayla jazagha tartip kelmekte. 

Wetinimizni ishghal qiliwalghan bu qoralsiz hitay kochmenliri –tajawuzchi kochmenler “aka millet”miken? “qerindash millet”miken? Bizge ohshash puhralarmiken? Bir-birimizdin ayrilalmaydighan ,bizge yardem qiliwatqan ademlermiken? Bezi ademlirimizning insanperwerliki tutup ketip diyishkinidek “gunahsiz helq”miken? Oz kunini elip yurgen yuwash ishlemchilermiken? Hitay tajawuzchiliri bu haletke tuyuqsiz kelip qalghanmidu? Biz nime uchun oylanmaymiz? Biz nime uchun perzentlirimizning teqdirini bolsimu oylashmaymiz? Nimishke etini oylimaymiz? Bugunkidek halet qanchilik dawam qilar? Bu halda bizning qiyamet kunimizge qanchilik waqit qalghandu? .........Yaki bizning kuchimiz yetmemdu? Tomur helpe, Ghojaniyaz haji, Memitimin bughra ependi,Gheni batur, Osman batur, Yette qizlirim, Nozugum...qatarliqlar ishni qandaq bashlighan? Qandaq qilghan?......Abduhaliq Uyghurimiz,Memtili ependimiz, Lutpulla Mutellipimiz, Abdurehim Otkur ependimiz, Turghun Almasimiz,........dangliq ziyalilirimiz,yol bashchilirimiz,qehriman ejdatlirimiz bizge nime dep chaqiriq qildi? Bizni qandaq  agahlandurdi? Ahunup, Mijit siling(qomandaq) qehrimanliri, Barin qehrimanliri, Ghulja qehrimanliri we bashqa mehpi herket qiliwatqan qehrimanlirimiz nime uchun jan pida qiliwatidu? Bizning ulardin nimimiz kem? Biz bugun nimilerni qilalaymiz? ........Oylinish, pilan tuzush,teshkillinish,derhal heriketke atlinish waqtimiz alliqachan kelip boldi. Weten bizni derhal  heriket bashlashqa chaqirmaqta !

 

4§. Qorchaq Milliy kadirlar we Milliy

Ishchi – Hizmetchiler

 

Wetinimiz Xitay tajawuzchilirining changgiligha chushup qalghan dewirlerdin buyan xitay tajawuzchiliri hergizmu noqul xitay memori xadimlirigha tayinipla hakimiyet yurguzup kelgen emes. Zo Zungtangdin bashlap ta bugunki kommonist xitay tajawuzchilirigha kelgiche, ashkare yaki yushurun milliy xa’inlarni, xitaygha sadaqitini korsetken wijdansizlarni, menpe’etpereslerni, nadanlarni inchikilik bilen tekshurushtin otkuzup her derijilik qorchaq memori organlirida yardemchi, mesilihetchi, katip, terjiman, xizmetchi, herbi emeldar, esker, saqchi emeldari we saqchi, uqutquchi, texnik, enjiner, ishchi, ... qataridiki qorchaq wezipilerde ishlitip kelmekte.Yeni, wetinimiz tupraqliridiki qorchaq memori organlar, medeniyet saheliri, shirketler, zawutlar, kan-karhanilar we bashqa orunlardiki barliq qorchaq milliy xadimlar xitaylar teripidin estayidil tekshurulgendin keyin we ishench qilalighinidin keyijn ishqa selinghan xitay mustemlikichilirigha sadiq kishiler hisaplinidu. Eger xitay tajawuzchiliri tallap ishqa alghan herqandaq bir qorchaq ishchi-xizmetchiler arisida xalighan birsining xata tallanghanlighi yaki suqunup kirip qalghanlighi ispatlanghinida, ularni qilche ikkilenmey wezipisidin elip tashlaydu we ishtin qoghlap chiqiridu. Hetta herxil uydurma jinayetlerni artiship jazalishidu. Xuddi shuningdek buxil tallanghan qorchaq milliy xadimlarning ichidiki beziliri uzun muddet oz eqidisini, milliy ghururini yushurup saqlap kelgen, keyin ashikarilinip qalghan bolsa yaki desliwide heqiqetenmu xitaygha sadiq kishi bolup, melum waqit otkendin keyin achchiq emiliyyetler terbiyiside milliy ghururi uyghunup qalsa, bu kishilerni herxil siyasi heriketler ichide yoq qiliwitidu, iqtisadi bohtanlar bilen tohmet qilip yoq qiliwitidu, yushurun qiltaq qurush arqiliq yoq qiliwitidu. Bu xil tazilash heriketliri noqul milliy dushmenlirige zerbe berishnila mezmon qilishimu natayin. Xitayda oziliri peyda qilishqan herqandaq bir heriketni wetinimizde yushurun milletsuyerlerni tazilash uchun burmilap paydilinishmu adettiki halgha aylinip keldi.

Bu xil shekillerde izchil turde qayta-qayta tekshurush, sinaq qilish, pash qilish heriketliridin ishendurgidek oteligen qorchaq milliy xadimlar shobihe yoqki, xitay tajawuzchiliri uchun tallanghan sadiq malaylar bolup hisaplinidu.

Bu noqtidin alghanda, wetinimiz teweside her derijilik partiye, hokumet, ishlepchiqirish, pen-texnika,medeniyet, qanunl, eskerler saheside ishleydighan milliy xadimlarning mutleq kopchiligi heqiqetenmu xitay tajawuzchilirigha angliq yaki angsiz, aktip yaki mejburi ishlep beridighan qorchaqlardur! Yerim esirlik mustemlike tariximiz buni artughi bilen ispatlap bermekte. Ikkinchi Jumhuriyitimiz dewridin keyin wetinimizni qarangghuluqlargha bashlap kirgen ’11 bitom’din bashlap wetinimiz helqining shunche kop munewwer kishiliridin ayrilip qelishi, shunche kop hel qilghuch pursetlerni qoldin berip quyushi, muntizim milliy armiyisidin ayrilip qelishi, eng muhimi ellik minggha yetmeydighan xitay tajawuzchi ahalisining bugunki on milyonluq apet halitige keliwilishigha eng muhim sewepchilik rol oynaydighanlar del shu qorchaq memori we dolet ishchhi-xizmetchiliridur. Bir milletning tashqi dushmini bu milletning tereqqiyati, mustehkemlinishi we kuchiyishini hergizmu halimaydu. Shu seweptin bu xil yat kuchler ‘dushmen, milliy dushmen’ dep atilidu. Emma bu xil milliy dushmen tajawuzchiliri bilen meyli xalap yaki mejburi shekilde hemkarliq ornatqan kishilirimizni nime diyishimiz kirek? Ikkinchi dunya urushi mezgilide gomindang partiyisini qurghuchi xitay dahisi bolghan Wang Jinwiy we uning keyin yaponlarning nazaritide qurghan qorchaq hakimiyitining barliq ademlirini xitaylar esheddi weten xa’inliri dep jazalashmighanmidi? Sowetler ittipaqimu Nemislar bilen hemkarlashqan Wlasowchilarni weten xa’inliri dep qattiq jazalashmidimu? Fransiye xelqimu Nemislar bilen hemkarlashqan shimali Fransiye qorchaq hokumitini milliy xa’inlar dep elan qilishmidimu? Ularni milliy dushmini bilen mejburi hemkarlashqanlar, nadan bolghanlighidin qaymuqup hemkarlashqanlar, angsiz hemkarlashqanlar, jan beqish uchun hemkarlashqanlar, ... dep bizge oxshash etiwarliship yurgenliklirini qaysi hujjette uchuritalaymiz? Ejeba bizning ichimizdin chiqip wetenge xa’inliq qiliwatqanlarni nime uchun dushmenge xizmet qiliwatqanlar dep bolsimu kesip hokum qilalmaymiz?!

Shuni qet’i kesip hokum qilishqa heqliqmizki, wetinimizni munqerz qiliwalghan milliy dushmenlirimizning qolida qanchiki yuquri emel tutalighan iken, u kishi wetenge shunche kop dushmenlik qilghan hisaplinidu! U kishi shunche chong weten xa’ini hisaplinidu! Shu seweptin xelqimiz arisidiki nurghunlighan wijdanliq kishilirimiz wetinimizni xitay tajawuzchiliri qolidin qayturiwilish kurishini bashlash jeryanida awal milliy xa’inlargha ejellik zerbe berish herikitini birinchi orundiki wezipe qilish uchun aldirap kitiwatmaqta. Bundaq diguchilerni bugunki kunde kimmu xata diyishke jur’et qilalaydu? Bolupmu birmu xitay tajawuzchisi bolmighan sap milliy yiza-qishlaqlirimizda xitay tajawuzchilirining milliy basqunchiliq siyasitining wekili hem ijirachisi bolup, basqunchiliq heriketlirige masliship ghalchiliq qiliship beriwatqan bir qisim etiret bashliqliri, yeziliq kadirlar, nahiyilik kadirlar heqiqetenmu xitay tajawuzchilirining telimige boy sunup, xelqimizni xitay tajawuzchiliridinmu better zar qaxshitip kiliwatqanlighi bugunki bir riyalliq emesmu? Qanun organlirida, medeniyet saheliride, tetqiqat orunlirida, memori organlarda, shirket, zawut, kan-karxanilarda, mehelilerde hokumet xizmiti bilen meshghul boliwatqan bir qisim qorchaq emeldarlirimiz, xitay ghalchiliri heqiqetenmu oz xelqige xitay tajawuzchiliridinmu ashurup zulum seliwatqanlighi bir pakit emesmu?!

Eqellisi, dushmen bilen birge turiwatrqan, dushmenning pilani, dushmenning tapshurughi, dushmenning orunlashturishi buyiche ish qilip kiliwatqan qorchaq memori kadirlirimiz, ishchi-xizmetchilirimiz, ziyali, pen-texnika xadimlirimiz oz xelqining chikiwatqan milliy zulumlirini, milliy xorlinishlirini, milliy izilishlirini besh qoldek bilip turughluq xitay tajawuzchilirigha qarshi tilgha alghuchiligi bar birer qarshiliq herikiti peyda qilip baqalidimu? Urumchide partilighan dagh-dughiliq uqughuchilar heriketliride qanche ziyali, qanche ishchi-xizmetchi ashkare halda oz perzentliri teripide turushqa jur’et qilalidi? Aqsuda, Urumchide, Qeshqerde, ... yuz bergen tawut koturup namayish qilishqa qatnashqan xelqimizge qanche qorchaq kadir, ishchi-xizmetchi ashkare hisidashliq qilalidi? Peyziwat, Qaghiliq, Qaraqash, Qeshqer, Barin, Ghulja qataridiki jaylarda qozghalghan xelq qozghulanglirigha ashkare hisidashliq qilalighan birermu milliy kadir chiqmighanlighi, bizning qorchaq emeldar yaki qorchaq ishchi-xizmetchilirimizning heqiqetenmu xitay tajawuzchilirigha sadiq ghalchilar, qorqunchaqlar, wijdansizlar ikenligini keyni-keynidin ispatlap bermekte!

Bugunki kunde wetinimiz tewesidiki yuquri derijilik memori emeldarlardin tartip addi etiret bashliqlirighiche, ali ziyalilirimizdin tartip eng addi ishchi-xizmetchilirimizgiche, milliy nopusimiz ichide kam hisaplighinimizdimu yerim milyondin artuq kishilirimiz xitaylargha eng yeqin yerlerde turushmaqta. Wetinimiz uchun we xitay tajawuzchiliri aldida bu az kuch emes idi. Epsuski, xitay tajawuzchilirigha qarshi kuresh qilishta eng kop pursetlerge ige bu yerim milyondin artuq adimimiz dushmenge tehdit yaritishning ornigha, oz xelqige tehdit salidighan dushmen kuchliri teripige tewe bolushup turmaqta!

Bundaq diyishimiz bilen,bu yerim milyondin artuq kishilirimiz tushmu-tushtin qozghulup “biz undaq yaxshi ishlarni qilduq, mundaq paydiliq ishlarni qilduq, dushmen besimige qarimastin undaq qilduq, bundaq qilduq”diyiship chuqurushup ketishi muqerrer. Ular milliy azatliq herikitimizgila emes, hetta milliy mewjudiyitimizni saqlap qelish jehetidimu qilche emiliy roli bolmaydighan bezi ish-heriketlirini dawrang qiliship ozlirini “wetenperwer, milletsuyer”qilip korsitishliri tebi’i. Bundaq dawrang qilghuchilarning beshida hetta birinchi nomurluq weten xa’ini Seypidin Ezizningmu bolghanlighi sizilmekte! Bu yerde sherqi Turkistanliqlar uchun “Wetenperwerlik, Milletchilik, Milliy ghurur, Milliy Musteqilliq” digendek uqumlarning neqeder chakina, neqeder burmelanghan halgha kelturiwitilgenligini his qilalaymiz. Wetenperwerlik heqqidiki bu xil chakina we burmelanghan chushenchilerning xelqimiz milliy menligini ipadileydighan barliq sahelergiche singip kirip bolghanlighini herqandaq herikitimizde uchuq korup alalaymiz. Alayluq, dini eqidilirimizde, milliy orpe-adetlirimizde, edebiyat-sen’itimizde, maarip ishlirimizda, milliy tarix teshwiqatlirimizda, iqtisadi we siyasi paaliyetlirimizde, bolupmu tashqi dunyadiki muhajir paaliyetlirimizde bu xil burmelan’ghan, addilashturiwitilgen, asanlashturulghan, ehmiyetsizleshturulgen wetenperwerlik, milletchilik, itiqat uqumlirining korsitiwatqan selibi tesirlirini yitip ashqiche kormektimiz!

Eger otken yerim esirlik chikinish tariximizda biz xitay tajawuzchilirigha qarshi tinim tapmay heriket qilip kelduq dep qaraydikenmiz, u halda biz qandaqtur birxil xata chushenchiler asasida heriket qiliwatqan bolimiz; eger otkenki yerim esirlik meghlobiyetlik paaliyetlirimizni wetenperwerlik herikiti bilen shoghullanghanlighimiz dep qarighinimizda, biz otken bu yerim esir jeryanida putunley burmelanghan ‘wetenperwerlik’ uqumliri boyiche heriket qilip kelgen bolimiz. Undaq bolmighanda idi, biz otken yerim esir jeryanida hech bolmighanda dushmenning nechche yuz hesse kopiyip kitishining aldini alalighan bular iduq. wetinimiz helqi tarixta pewquladde eghir chikinish dewrige kirip qalmighanla bolidiken, birer heriket qilghanlirida hechqachan bunche pajielik meghlobiyetke uchirap baqmighan idi!

Bu noqtidin alghanda, otken yerim esirlik tariximizni ‘wetenperwerlik heriket tariximiz’ dep dawa qilishimiz, wetenperwerlik digen bu shereplik uqumgha qara chaplighan bolupla qalmastin, oz tariximizgha, oz ejdatlirimizgha eghir haqaret kelturgenligimiz bolidu. Hemme nimimizdin ayrilip qalghanni az dep, ellik ming kishige yetmeydighan xitay tajawuzchilar nopusini bugunki on milyonluq apet halitige kelturup qoyushimizni ‘yerim esirlik milliy musteqilliq herikitimizning netijisi’ dep kelgusi ewlatlirimizgha yezip qaldurishimiz, tariximizdiki eng numussiz ejdatlardin bolghanlighimizni korsetkenligimiz bolidu, xalas !

Xulasilighinimizda, bugunki qorchaq emel ustidikilerning, qorchaq ishchi-xizmetchilerning dushmenge zerbe berish pursiti shunche kop turughluq, xelqimizni dunya jamaitige tunitalighanlar qolida hichnersisi qalmighan eng namirat Barin qehrimanliri bolup qaldi! Wahalenki, wetinimiz milliy musteqilliq kurishining tupki mexsiti bir qanche ming baturimizni ashkare qurban qilish hisawigha dunya jamaetchiligining diqqitini tartish emes, belki wetinimizdiki xitay tajawuzchilirini kopeyitkuzmeslik, ularni azaytish we ularni wetinimiz tupraqliridin tel-tukus qoghlap chiqirishtur! Mana bu milliy musteqilliq herikitimizning teqezzasi, mana bu wetenperwerlikning eqelli olchimi, mana bu bugunki milliy sheher ahalimizning nowettiki birinchi nomurluq jiddi wezipisi! 

 

5§. Klassik Dushmen Qarishimiz

 

Wetinimiz xelqi Ikkinchi Jumhuriyet dewrimizgiche xitay tajawuzchilirini omumi yuzluk milliy dushminimiz dep hisaplishatti. Shu seweptin xitay tajawuzchilirigha qarshi herqandaq qozghulang partilighan haman, putkul xelq xitay tajawuzchilirini wetinimizdin qoghlap chiqirish uchun jengge atlinatti. Xitay tajawuzchiliri bilen sulhi qilishqa mejbur qalghinida hergizmu ular bilen yarashqili bolidighan kishiler qatarida muamile qilishmastin, ilajisiz kilishimge kelishke mejbur bolghan dushmenliri supitide qarishatti. Shunga purset bolsila haman xitay tajawuzchilirini wetinimizdin tel-tukus qoghlap chiqirish herikitini qayta bashliyalatti. Yeni u dewirlerde wetinimizning dost-dushmen qarishi birqeder ayding idi. Derweqe, u dewirlerde xitay tajawuzchilirigha qarshi jengge atlinishning birinchi orundiki turtkilik kuchi sadda dini eqidilirimiz bolghanidi.

U dewirlerde xitay tajawuzchilirimu wetinimizni hayatliq makani dep emes, bayliq toplash, emeldar boliwilishning eng asan sorini depla qarighachqa, xitay tajawuzchiliri wetinimizde memori emeldar, quralliq esker we saqchi, etkeschi we hayankesh sheklidila mewjut idi. belgilik emel derijisige yaki belgilik sandiki bayliqqa irishkendin keyin wetinimizdin chiqip kitishetti. Shunga, xitay tajawuzchiliri wetinimizde sun’i yaki tebi’i kopiyish pursitige iriship baqmighan, hetta bundaq xiyalghimu zadila kilip baqmighan idi. Ular wetinimiz  xelqini eng wehshiyane yollar bilen qiyin-qistaqqa elip bayliq yuliwilish bilen birge, buxil bulangchiliqigha shirik bolush ehtimali bolidighan herqandaq yengi xitayni wetinimizge kirguzmeslikke tiriship kelgenidi. Netijide, wetinimizni besip yatqan bu pursetperes xitay tajawuzchiliri hokumet kuchi, quralliq kuch, yerlik ghalcha –dellallar wastisi bilen xelqimizni ashkare halda bulang-talang qilidighan banditlar haligha kelgen idi. Bundaq dushmen wetinimiz xelqining zadila himayisige irishelmigeidi.

Ikkinchi Jumhuriyitimiz dewridin keyin sulhichilar, sowet malayliri, Xitayperes unsurlarning inqilap obikti bolghan xitay tajawuzchilirini ‘tench puxra we dushmen xitay’ dep ikkige ayrip berishi, ‘xitaylarning hemmisi tajawuzchi’ dep qarashlarni tosishi, heytta jazalandurushidin keyin, xitay tajawuzchilirini bulangchi banditlar deydighan qarashlar asta-asta ozgirishke bashlidi. 

 

6§. Milliy Munapiq Chushenchimiz

 

 Milliy munapiq chushenchilirimizmu xelqimiz arisida eghir derijide bulghilinip ketken bolup, kopligen tipik milliy munapiqlar alghan bilimi, mertiwisi, qabiliyiti, kishilik munasiwiti, salahiti, yurush- turushi qatarliqlirigha qarapla ‘xelqperwer, weten suyer, milletchi’ dep tonulup kelindi.

Alayluq, Seypidin Eziz wetinimizning Ikkinchi Jumhuriyitini we milliy armiyimizni angliq shekilde xitay tajawuzchilirigha biwaste sitiwetken birinchi nomurluq weten satquch ikenligini hemme kishi besh qoldek bilip turughluq, uning bezi ehmiyetsiz tereplirige qaraola choqunushqa bolidighan ‘milliy dahi’ qiyapitide teswirlesh xahishi hokum surmekte. Biz shuni hergiz unutmaslighimiz kirekki, xitay tajawuzchilirining nopusi del Seypidin hoquq tutqan yillar ichide yuz hesse artip ketken, bolupmu milliy qoshunimiz del shu peytlerde birimu qaldurulmay yoqutulghan idi. Xuddi shuningdek, xelqimiz arisida milliy ghururi kuchluk bolghan wijdanliq, bilimlik, jasaretlik dini alimlirimiz, siyasiyonlirimiz, Ikkinchi Jumhuriyitimiz rehberliri, geniralliri, qehrimanlirimiz del shu Seypidin hoquq tutqan mezgil ichide asasen tazilinip tugitiwitildi.

Bugunki kunde bizning bezi kishilirimiz Seypidin Ezizning Tomur Dawam’et, Hamudun Niyaz qataridiki ikkinchi ewlat weten xa’inliri bilen chiqishalmasliqigha qarapla Seypidinni wetensuyer, milletsuyer qilip teswirleshke urunushmaqta. Netijide bugunki herxil gurohlargha boluniwalghan weten xa’inlirini oz ichide wetenperwer yaki weten satquch dep sun’i turlerge ayrishmaqta. Hetta bir qisimlar Seypidin qataridiki tipik xa’in-munapiqlarning xitay merkiziyge elip kitilishi yaki wezipisidin qaldurulishigha qarapla, ‘ular eslidie hatalighini tonup wetewn uchun alahide pilan tuziwatqinida dushmen sizip qelip dongge yeqitish  yaki wezipisidin qaldurulush jazasigha mehkum qilindi’ dep, xa’inlargha medihiler uqushmaqta!

Biz shuni unutmaslighimiz kirekki, Tomur Dawam’et, Hamudun Niyaz, Ismayil Emet, Janabil qataridiki ikkinchi ewlat weten xa’inlirining osturulishi putunley seypidinge biwaste munasiwetlik idi. Bu heqte tipik ikkinchi ewlat Tomur Dawam’etning ha’inliq shejerisini waraghdap koridighanla bolsaq bu noqtini toluq korup alalaymiz.

Bugun tipik ‘Seypidin dushmini’ hisapliniwatqan Tomur Dawam’et, eslide Toxsun nahiyisining Elanliq yezisidiki bir mutiwer yiza aqsaqilining oyide ewlatmu-ewlat xizmetchiligini qilip kiliwatqan Dawam’et dihqinining olumtuk oghli idi. Tughulishidinla ajiz bolghan Tomurning bu ailidiki hayatini dawam etturushini tilep ‘tomurdek berdem bol’ dep bu atni qoyghinigha qarimay, pulise uchup kitidighan perwanidek chong bolidu. Kiselliktin bash kutirelmigen Tomurning dihqanchiliq bilen jan saqliyalishigha kozi yetmigen mehella aqsaqili uni Uyghur aqartish uyushmisi achqan mektepke uqushqa kirguzup qoyidu. Emma olumtuk Tomur bu bashlanghuch mekteptiki uqushningmu hoddisidin chiqalmay, yerim yolda uqushtin toxtiwalidu. andin mehele aqsaqilining qorasida at-isheklerni sughurushtek ishlar bilen baliliq waqtini otkuzidu. Xitay kommonistlirining kelishi Tomurge amet bolup beridu. Yerlik mutiwerlerni tazilash uchun tizimlashqa birmu adem razi bolmighan bu yezida, Uyghur heriplirini aranla tizip chiqqidek ‘sawadi’ bolghan Tomur Dawam’et xitay tajawuzchilirigha yarap qalidu. Bu yash munapiq xitay tajawuzchilirigha sadaqet bilen ghalchiliq qilip, nurghunlighan mutiwer baylarni, milletsuyerlerni, ulimalarni, qehrimanlarni xitaygha pash qilip melumat topliship beridu. Tomurning bunche sadaqitini korgen tajawuzchilar bu munapiqni awal yeziliq hokumetke, andin nahiyilik hokumetke mes’ol emeldar qilip mukapatlishidu. Xelq ustidin materiyal toplap menpe’et elip adetlen’gen Tomur, xelqni setish jinayitini dawam’etturush charisi ustide bash qaturup, sun’i acharchiliqta jan azawi tartiwatqan xelqimizni yalingachlap quyushning qorqunushluq pilanidin birni tuzup Seypidin, Wang Inmaw jallatlargha sunidu: Atalmish aptonom rayonluq partikomgha ‘az sanliq milletler rayonida her nopus beshigha yiligha berilidighan rext beliti norimisini 3.6 metir qilip bekitilse yitidu’ digen layihisini uydurulghan sun’i ‘pakitlar’ bilen qoshup doklat qilidu.Eyni waqtida barliq tajawuzchi we ghalch emeldarlar xelqimizge yilda berilidighan 16 metir rext beliti tarqitish olchimi layihisini qandaq qilghanda 12 metirge chushurermiz dep beshi qetip turghanda, xelqni ach qoyghini yetmey, yalingach qoyidighan Dawam’et shujining ‘yep-yengi layihe’ sini korgen Seypidin bilen Wang jallatning gulqeqeliri echilip ketidu. Bu sorunda bir eghizmu xitaychini eplep sozliyelmeydighan Tomurning gepini biwaste anglap olturghan Seypidin, bu seraliqning eqlige apirin uquydu. derhal qarar eliship xelqimizge berilidighan yilliq rext olchimini 16 metirliq layihidin qorqmay 8 metirge azaytip tarqitishidu we Tomurni ozlirige teximu sadaqet bilen ghalchiliq qilip bersun dep, merkizi til korusigha bir mewsumluk til korusigha iwertishidu. Uyghurche heriplerni tizip chiqishqimu tuzuk eqli yetmey turghan bu olumtuk, xitay merkiziyde resmi xitay quli haligha kelishtin bashqa negimu baralatti! Qaytip kelginidin keyin uzun otmey yene shu Seypidinning mesliheti boyiche bosh qalghan Turpan merkiziy nahiyisi partikom sekirtarliqigha osturilidu. aridin uzun otmey, aptonom rayonning dihqan wekilidin kelgen muawin reisi olginide, uning ornigha chiqidighan yene bir dihqan muawin reis namzati Seypidinning beshini qaturidu. Chunki bu orun ozining sizghan sizighidin chiqmaydighan eng nadan birsi bolishi kirek idi. derhal axmaq Tomur Dawam’et isige kilip, 64- yili uni Turpandin derhal Urumchige yotkep muawin reis qilishidu. 65- yili yazghiche, ailisini Toxsunda qoyup chiqqan Tomur Dawam’etning xojakisi Seypidin bilen hechqandaq bir toqunishi korulmeydu. Shundaqtimu Seypidinning ustide yene kimlerning turidighanlighini Beyjingda perq qilip qalghan idi. Balilirini Urumchige elip chiqqinidin keyin, sehragha konup ketken we yizida bash-bashtaq chong bolghan erke-naynaq bala-chaqisi ayim ezizning perwish qilip yurgen kichik baghchisini ongtey-tongtey qiliwitishidu. Bu kichik ‘jenniti’ ning cheylinip ketkinini korup chidimighan exlaqsiz Ayim Eziz, dawam’etchaqlarning qulaqlirini sozup sirtqa qoghlaydu. Pulni korse renggidin tonuydighan sawatsiz bishem hotun Gulzirahan bu halgha chidimay, yawayilarche berip Ayimning ustige tashlinip pomudaqlishishqa bashlaydu! ... Bu jidel ‘reisler qorasi’ ottursigha igiz sipildek tam soqup bu ikki ailining yollirini ayriwitish bilen aran tinjitilidu. Buningdin tesirlengen nurghun kishiler qora tosup xoshniliridin ‘chigra ayrish’ bilen putkul Urumchide qora soqush dolquni yaritishqan boldi. ...

Isit bichare xelqimiz! Qandaq peskeshlerning qoligha qalghan-he!

‘Tot hoquq’ qa irishken mezgilliride Seypidin bu ‘dushmini’ ning ishigi aldidin menggu otmeslik uchun ikkige ayrilghan qoradin chiqip ishigi biwaste sirtqa echilidighan baghliq bir saray yasitip aram tapqandek bolidu. Emma purset kutup yatqan Dawam’etlermu bosh turmay, Wang Feng kelgende yighlap yurup shikayet qilishlar netijiside Seypidinni bu yengi qorasidimu turghuzmay Beyjinggha qoghlap, yengi qoradiki Ayimning baghlirini bala-chaqiliri bilen besip kirip cheylep ‘och’ eliwalghan bolishidu....

Qisqisi bu ikki ‘ustaz-shagirt’ xitay ghalchiliri ‘xanishliri’ ning bala arisigha kirip chiqarghan ghewghasini ‘chong qurultay’ ghiche sorushup dawam qildurishidu. Seypidin ‘perizati’ ning bundaq bir morimes leqwaning bishem ayali teripidin yunguzlinishigha zadila taqet qilalmay qalidu. Her qedemde bu ‘qara sawat’ ni silkishleshke, chetke qeqishqa we kozge ilmasliqqa tirishidu. Kop otmey qurultay we hokumet ichide muawin reisning awaz berish qimmitini bilip qalghan ghalcha Tomur, derhal xojakisi Seypidindin yuz orup, jallat Wang Inmawgha yan besip awaz berish wastisi arqiliq ‘och’ elish yolini tepiwalidu. netijide wetinimizdiki nurghunlighan pilan-layihiler ene shundaq chirigen, wijdansizlarning shexsi zidiyetlirining qurbanigha aylinip ketidu! ...

Bu addi misaldin melumki, bizning bugunki ikkilemchi milliy munapiqlirimiz putunley Seypidin qataridiki birinchi ewlat milliy munapiqlarning biwaste yitishturgen gumashtiliridur. Ularning bugunki zidiyetlirimu yuqurqigha oxshap kitidighan weten, millet teghdiri bilen qilche munasiwiti bolmighan shexsi adawetler tupeylidin otturgha chiqiwatqan jidellerning hasiliwi uzantisi bolup, xitay tajawuzchiliri bu munapiqlarning bu xil shexsi zidiyetliridin ustiliq bilen paydilinip, bir qatar ikkilemchi we hetta uchlemchi milliy munapiqlar gurohini yitishturup chiqmaqta. Hamudun Niyaz-Seypidin zidiyiti, Erghali-Seypidin zidiyiti, Janabil-Dawam’et zidiyiti, Ismayil Emet-Dawam’et zidiyiti, ... qataridiki zidiyetlerning hemmisila ene shuninggha oxshap kitidighan shexsi chiriklik, menpetpereslik, abroypereslik, ghalchiliq mertiwisi talishish, ozini qoghdash qataridiki jidellirining inkasidur. Jemiyitimizde tarqilip yurgen yurtwazliq, bilimlikler-sawatsizlar, dindarlar-dinsizlar, sheherlik-yeziliq, Uyghur-Qazaq, hetta mehelle zidiyetliri qataridikilerning hemmisi ene shu xil milliy munapiq kattiwashliri arisidiki zidiyetlirining jemiyettiki hasiliwi uzantisi, xalas!

Bugun xitay tajawuzchiliri kona milliy munapiqlargha tayanmaymu xelqimiz arisidiki abroyperes, menpetperes, axmaq, wijdansiz, itiqat-eqidisi yoq kishilerni biwaste tallash sharaitini yaritip, wetinimiz xelqining barliq bulung-puchqaqlirida chashqan tiwishi chiqsimu xujakisigha ‘yengiliq’ dep doklat qilidighan bash kiserlerni jaylashturmaqta1 Wetinimizning her bir bulung-puchqaqliridiki herqandaq bir ishta, meyli exlet tazilaydighan yaki hajetxana tazilaydighan addi ishlar bolsun, hetta lukcheklik, fahishe, qimarwazliq, xroin-neshe etkeschilirigiche putunley Hitaygha sadaqet korsitidighan ghalchilar nazaret qilishmaqta. Shunga, xelqimiz arisidiki az-tula milliy, dini tus alghanliki paaliyetler dushmen quliqigha kopturulgen yaki burmelanghan halda doklat qilinip basturulushqa sewep bolmaqta. Yeni, xelqimiz milliy munapiqlar destidin tiniq tartalmas halgha kelturuldi!

Xa’in-munapiqlar yamirap ketken bundaq bir mustemlike elde, herxil itiqatlar, ghayilar, herxil orpe-adetler pilanliq shekilde depsende qilinghachqa, xelqimiz tedriji halda bu xil peziletlirini yushuridighan, bir chetke qayrip quyidighan, hetta untup kitidighan derijige berip yetti. hetta nurghun kishilirimiz arisida xa’inliq, jasusluq, tohmetxorluq, qaqti-soqti qilish, haqaret qilish, haraqkeshlik, parixorluq, zeherlik chikimlik, pashiwazliq, eyshi-ishiret qatarliqlar numus sanalmaydighan, eksiche hewes qilinarliq, telpungidek, qiziqqidek, ozini beghishlisa bolidighan ghaye haligha kilishke qarap yuzlenmekte. Munapiqliqning eghir derijide yamirap kitishige egiship, balilirimiz haraqqa birilip qawaqxanilarda lelengship yurmekte; kafixanilarda fahishe qilip chirimekte; xroin chikip xudini yoqutushmaqta. Yene shu zamanimizning ikkinchi ewlat milliy munapiqi Tomur Dawam’etler ailisige qaraydighan bolsaq, bu ailining bala-chaqiliridin tartip ta barliq qiz-oghul newrilirigiche qawaqxanilarni , kafixanilarni yataq qilishqan, haraq tamakini tamaq qilishqan, lukcheklik, chiriklik, qimarwazliq, aldamchiliq, tamaxorluq, fahishichilik illetlirige pitip ketken chirigen halitini koreleymiz.Buxil munapiq aililiride hetta qilchilikmu insanliq purighi qalmighan bolup, ular oz ailisining barliq bala-chaqa, newre-chewrilirini desmaye selip bazargha selip xelqimizni chiritishke, shu arqiliq xelqimizni bixotlashturup, jasaritidin mehrum qaldurush, aqiwet xitay tajawuzchilirining sizighidin chiqalmaydighan ghayisiz, ghurursiz kishilerge aylandurup, tajawuzchi ghujakilirigha xizmet korsitish yolini bugunki zamaniwi munapiqliq halitige kelrurushmekte!

Wetinimizde koruliwatqan herxil passip hadisilerge diqqet qilidighan bolsaq, buxil chiriklishish, ghurursizlashturush yolida kitiwatqanlarning aldida yenila shu tipik milliy munapiqlarning bala-chaqilirini, newre-chewrilirini uchurtalaymiz. hetta buxil munapiq aililirining ata-anilirimu bala-chaqilirining buxil chiriklikidin pexirlinip, ‘mening balilirim yengi zamangha nime digen tiz maslishalaydu he!’ diyiship, ashkare maxtinishmaqta! Wetinimizde xa’inliq guzelleshturiliwatqan bugunki kunde ene shundaq tipik munapiqlar ailisining chiriklishish, milliytidin yuz orush qatarliq ish-heriketliri nurghunlighan iradisiz sebi aile perzentlirige jelip qilish kuchige ige ulge bolup tesir qilip, bir munapiq ailisi keynide yuzlerche, hetta minglarche sap aile perzentliri qarangghuluqlargha yiteklenmekte!

Yeni, bugun xa’inlar xelqimizni nuqul siyasi bahanilar bilen xitaygha cheqip menpe’et elishtin bashqa, xelqimizni exlaq, eqide jehette chiritip palech halgha, mesxosh halgha kelturup, xitaygha teslim bolidighan weziyet yaritip xizmet korsitishning yengi charisini he dep ishqa salmaqta. Shundaq iken, bugunki kunde milliy munapiq diginimizde, kuchigha chiqip xelqimizdin birersini tutushup yaki olturushup bergenlernila kozde tutmastin, xitaygha sadaqet korsitiwatqan barliq munapiqlarni, exlaqsizlarni, wijdansizlarni, ularning sadiq urugh-tughqanlirini, sadiq yeqinlirini wetinimiz we xelqimizge dushmenlik qiliwatqan milliy munapiqlar dep tonishimiz shert! 

 

7§. Sowet Ittipaqi Tesiri 

 

19- Esirning axirlirighiche rossiyining mustemlikisige aylinip bolghan ottura asiya xelqliri intayin qalaq iptidai hakimiyet shekli we ishlepchiqirish shekli ornigha zamanisining bir qeder yuksek derijide tereqqi qilghan yawrupa jahangirlik tuzumi we nisbeten ilghar ishlepchiqirish texnikiliri desseshke bashlishi bilen , xelqningf orta asiya xanliqlirigha bolghan ishenchiliri tez sur’ette yimirilishke bashlidi. Bolupmu eghir namiratchiliqqa chushurulgen bu xelq, keyni –keynidin ulushupla kelgen kommonizim dolghuni ichide kumulupla qaldi. Kommonizim eqidiliri yerlik xelq arisidiki ottura esir xurapatliqliri, asman-zimin perq qilidighan qanuni we ijtimai-iqtisadi perqlerni yer bilen yeksan qilip, hemme kishini bir tekshi namrat haletke chushurush bilen birge, putun xelqni dolettin bir minotmu ayrilalmas halgha kelturiwetkenidi. Bu xil sun’i barawerlik orta asiya xelqini intayin passip halgha chushurup qoyghan, xelq tedriji halda tamaxor, itaetmen, milliy ghurur we    menlik tughuliridin ajizlashturulghan, eqide-en’enilirini tashlashqa mejburlanghan bir basquchqa kirdi. Xeli kop sandiki orta asiyaliqlar ruslarning bu xil sun’i barawerlik tuzumidin asasen shikayet qilmaydighan, hetta barghansiri roslar bilen hemkarlishidighan, roslargha xalap turup beqinidighan mesxosh haletni shekillendurmekte idi.

Orta asiyaliq qerindashlirimiz arisida tajawuzchilar bilen tench birge utushning ulgiliri yaritilmaqta idi. ...

Wetinimizdiki zamanisining yengi ziyaliliri , zamanidiki algha ketken ademlirimiz tajawuzchilar bilen tench birge otushning yollirini axturup, axiri orta asiyaliq qerindashlirimizning   oz mustemlikichiliri bolghan roslar bilen tench birge utush yoligha kitiwatqanliqigha oxshitip, ozlirining mustemlikichiliri bolghan xitay tajawuzchilirining xitaygha xas demogratik tuzumi ichidin  ular bilen tench birge otush yollirini tapqandek bolushti – de, eyni waqtidiki xitay tajawuzchilirining bashliri bolghan Xitay Nenjin hokumiti bilen yeqinlishishqa kuchep urunushti. Mana bu dewir – wetinimiz xelqi arisida dushmen bilen tench birge utush xam xiyaligha qedem qoyidighanlarning bashlanghuchi bolup qaldi. Demogratik  chushenchiler bilen yengidin tonushiwatqan az sandiki kishilirimiz hemde Erep Islam elliri, Hindistan-Pakistan qatarliq ellerning tenchliq shekilde tajawuzshilar bilen yarishish, kelishish arqiliq mustemlikichilerdin teximu kopirek erkinliklerge irishish, bu shekilde tedriji telepni yukseltip tajawuzchilardin qedemmu – qedem qutulup chiqish idiyisige ishengen bezi dini yitekchiler, demogratik idiyige mayillashqanlar, chakina milletchiler we xitayperesler jiddi bir shekilde tenchliq terghibati bilen xelqning beshini aylandurushqa bashlidi.

Xelqimiz ichide barliqqa kiliwatqan pan islamchilar, pan turkchiler, chini turkchiler qataridiki eyni zamanning ‘chong’ liri, ilgharliri dunyaning herqaysi jayliridiki sulhichi eqim, madarichi tereptarlardin ulge eliship, bu xil ‘sozlishish arqiliq milletni mustemlikichilerning qolidin qutquzup chiqish’ yolini wetinimiz xelqi arisida he dep bazargha selishqa bashlidi. Bu xil chushenchilerni nadan xelqimiz arisida muweppeqiyetlik tarqitish muhiti yaritalmasliq yaki wetinimizdiki wehshi muteessip xitay tajawuzchilirigha uxturalmasliq tupeylidin, bu xil tenchliq arzulirini xitay merkiziygiche koturup beriship biwaste sozlesh yaki gherp ellirining, Islam dunyasining birliship besim qilip xitay tajawuzchilirini tench qayil qilish2qa undesh yollirighimu kirishti.

Netijide qirighinchi yillargha kelgiche wetinimizde yitishiwatqan yengi ziyalilar dini chushenchilerni asas qilghan pan islamizim eqimini, milletchilikni asas qilghan pan turkisizim eqimini, kommonizim chushenchilirini asas qilghan sotsiyal eqimini barliqqa kelturmekte idi. Bu eqimlarning neziriyiwi asasliri bir-biridin perq qilidighandek korunsimu, emma ularning heriket usulliri asasen bir-biridin kop perq qilip ketmetti. Shundaq bolishigha qarimay, ular eqide oxshimasliqini bahane qiliship barliqqa kelgen kunidin bashlapla bir-birsini dushmen dep qariship, herqaysi oz sepsetilirini yorghulutush bilen bolup kitip, chong dushminini  asasen isiliridin chiqiriship, ichki adawetke kopirek waqit hem zihni quwwet serip qilishatti. bu jeryanda ular oz dushmenlirining idiyisidin bezi ortaq noqtilirini tapqandek bolushup, herxil yunulushler boyiche xitay nenjing hokumiti bilen yeqinlishishqa kirishti. Derweqe bu jeryanda teximu yalingach otturgha chiqqan chini turkistanchilarmu oziche bir eqim bolushup septin keyin qalmasliqqa tirishmaqta idi – Ular xitaylarning insapqa kilip  qelishini tama qilip wetenni xitaygha tayinip gullendurush eqidisi boyiche heriket qilishidighan  chini turkistanchilar gurohini shekillendurmekte idi.

Yigirminchi Esirimizning  otturlirigha yeqinlishiwatqan mezgilgiche shekilliniwatqan bu xil yengi pikir eqimliri oz pikir eqimlirige tughqanchilighi bolghan herqandaq eqimlar bilen ittipaq tuzushup, bashqa pikirdikilerge shiddetlik haqaretler yaghdurishatti. Yeni, chini turkistanchilar demogratik chushenchiliridiki yeqinlighi bilen xitay libiralist demogratchiliri bilen ich qoyun-tash qoyun bolishalatti; demogratik tamaliridiki oxshashliqlar pan turkistanchilar hetta qismen pan islamchilarnimu chini turkistanchilargha yeqinlashturalatti. Netijide bu uch eqim xitaylar bilen yeqinlishishqa mayillighini ipadiliship, kimning heqiqi chin turkistanchi, kimlerning panchilar bolghanlighinimu perq qilghili bolmighidek haletke kilishken boldi. Emma herqandaq idiyiwi eqimgha mensup bolishidin qet’i nezer, dushmini bilen ittipaq tuzeleydighan, ortaq noqtilarni axturidighan, dushminidin tamalarda bolidighan chushenche igisi, dushminini hichqachan chin menisidin dushmen dep tunishi natayin! Bek bolup ketse dushminining wehshiyane zulumini ularning esli muddasi emes, usuldiki xatalashqanlighi depla tunuydu. Yeni, “Xata ketken tereplirini tuzetsila boldi, esli naheqchilik qilish niyiti yoq, ...” depla qarishidu. Shu seweptin atalmish ‘birleshme hokumet’ qurulishida izchil turde xalighan tuzumdiki milliy musteqilliq teripide emes, eqidilirige yeqin kelidighan xitaygha mayillighini korsitishti! Mahiyette bularning hemmisila kona xitay dellallirining dawami idi, xalas!

Bularning ichidiki pan  turkisizim eqidilirimu demogratik chushenchiler asasida dunya turklirini bir gewde halitige kelturushup, dunyada yimirilmes turk impiriyisi yaritish shirin chushlirini assi meqset qilishidu. Bu _ Yimirilishi muqerrerliship bolghan osmaniye impiriyisini qutquzup qelishning eng axirqi umidi qatarida peyda bolghan bir xam xiyal chushenchisi bolup, bu xil cholta chushenchining wetinimiz musteqillighini qolgha kelturulishi bilen qilchilikmu munasiwiti yoq idi.    Yeni, burunqi osmaniye tewesidiki erep musulmanliridin umid qalmighan bir ehwalda bu impiriyini turkler kuchidin paydilinip qutquzup qelishqa bularmu deydighan Eniwer pashaning oylap tapqan bir xiyalidinla ibaret idi. Intayin qalaq we chikidin ashqan namiratliq ichidiki Turki xelqler parchimu-parche chechilip, birqanche yengi impiriyilerning mustemlikisige aylinip bolghan we tugimes ichki zidiyetler qaynimigha paturulghan Turki xelqlerni Eniwer pashaning xamxiyali bilen biryerge kelturush esla mumkin emes idi. Bundaq xamxiyalning Turki qewimler arisida yeqin kelguside emelge ishish ihtimalimu esla qalmighanidi. Shunga panturkisizim xiyali, yimirilgen Osmaniye impiriyisining eng axirqi bash qumandani Eniwer pashaning   Tajikistan taghlirida ros bolshiwikliri teripidin olturilishi bilen allimu qachan pantaziyilik qimmitinimu yoqatqan bir chushke aylinip bolghanidi. Epsuski bizning yash panturukchilirimiz Turk dunyasi etila birliship buyuk impiriye halitige kileleydighanliqigha telwilerdek ishinishetti. Ene shundaq tutami yoq bir chushenche bolghachqa, bu eqimgha mensup kishiler qilche ikkilenmeyla xitaylar bilen ittipaq tuzgen chini turkistanchilar bilen yughurulup kitishti!

Bu yerde eqim bulup shekilluinishke kuchep tirishiwatqan sotsiyalizimchilargha mensup yene bir eqim bolsa, markisizim eqidiliridiki oxshashlighidin sowet ittipaqigha yeqinchiliq korsetse, sotsiyal demogratik chushenchiliridiki qismen oxshashliqliri asasida roslarning wastisi bilen gomindang xitayliri bilenmu shertsiz urush toxtutalidi. shuningdek keynidinla ular bilen tengsiz kilishim shertlirinimu qubul qilishalidi. shobihsizki, bu chushenchilerning kilish menbesi sowet ittipaqida uqighan we u yerdin qayti