EAST  TURKISTAN  INFORMATION CENTER

Sherqiy Türkistangha Musteqilliq, Erkinlik We Démokratiye !

MAUZULAR:

 

SH T HEQQIDE OMOMI MELUMAT

 

DINIY SAHIPE

 

TARIH SAHIPISI

 

KISHILIK HOQUQ

 

IQTISADI SAHIPE  

 

EDEBI SAHIPE

 

UYGURLARDA MUA'ARIP

 

ÖSMÜRLER SAHIPISI 

 

UYGUR TESHKILATLIRI

 

ALAQE ADRISI

 

HAWARAYI

 

ARHIP KÖRÜNÜSHLE

 

PIKIR DEPTIRI

 

MUHIM LINKLER

 

  SH T H M  ARHIBI

 

E-mail: ertic@uygur.org
karakash_a@hotmail.com
 
 

|   Anaweten   |   |   Ottura Asiya   |   |   Islamdunyasi   |   |   Gherib   |    

Essalamu Eleykum Sherqiy Türkistanliq Éziz Qérindashlar !
Aldi bilen men, < Sherqiy Türkistan Informatsiyon merkizi > namidin hemmingizlarning mubarek qurban héytingizlarni we yéngi yilingizlarni yürektin tebrikleymen ! Ğdawamiğ

Ismini ashkarilashni xalimighan bir Uyghurning wetendin < Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > ge biwaste inkas qilishiche, buyil 11 – ayning 20 – nechchinchi künliri Aqsuning Shayar nahiyesige qarashliq Döngqotan yézisida olturushluq bir Xitay, özining kötire alghan terilghu yeride yallap ishletken Hotenlik 14 neper Uyghurni zeherlep öltürgendin kéyin, jesetlerni topa ittirish mashinisi bilen öyining yenigha kömüwetken.   Ğdawamiğ

Öz muxpirimizning bildürishe, nöwette Pakistanning Gilgit rayonida yashawatqan Uyghurlarning sani 700 etrapida bolup, ularning hemmisi digüdek1949 – yili kommunist Xitaylar Sherqiy Türkistanni ishghal qilghanda qéchip chiqqanlar iken.  Ğdawamiğ

Öz xewirimiz: buyil 8 – ayning bashlirida ,< Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > ning pirezidenti Abdujélil Qaraqash ependi Germaniyening herqaysi rayonliridiki Türk teshkilatliri bilen alaqe ornutup, Sherqiy Türkistan mesilisi heqqide doklat bérish purogrammisi tüzüp chiqqan we Ğdawamiğ

2006 – yilliq Nobel ténichliq mukapati yekshenbe küni Norwegiyening paytexti Oslo shehride ötküzülgen heshemetlik bir murasim bilen, Bengalliq Muhammet Yunusqa teghdim qilindi.  Ğdawamiğ

Soldin anggha: Özbekistan prézidénti islam kerimop, Qirghizistan prézidénti qurmanbek baqiyéf, Rusiye prézidénti wiladimir putin, Qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf, Xitay reisi xu jintaw we Tajikistan prézidénti imameli rexmanop 14 – iyul küni shangxeyde. AFP Ğdawamiğ

Öz xewirimiz: bizning chetellerde elip beriliwatqan milliy herikitimiz, pidakar, wetenperwer insanlirimizning xalis yardimige we qollishigha muhtaj, eger chetellerde yashawatqan Uyghur qérindashlirimizning hemmisi   Ğdawamiğ

Öz xewirimiz: 2006 yili 12 -ayning 2- künidin 5 - künige qeder Tianshan rayonluq sot mehkimisi uchuq sot échip , Ömer Rozi, Semet Ababekri, Obulqasim Abdurup, Ekber Nurmemet qatarliq 13 neper Uyghur tijaretchilerni uchuq sot qildi. Ğdawamiğ

< Tianshan axbarat tori > ning xewiride körsütülishiche, Turobba leniyesi arqiliq Qazaqistandin Xitaygha kiridighan xan Nefitning miqdarini ölchesh ponkiti 12 – ayning 1 – küni Sherqiy Türkistanning Alataw chegra eghizida qurulup resmiy ish bashlighan.Ğdawamiğ

Korash Atahan ( ETIC tetqiqatchisi )
Merkizimizning Wetendin biwaste igiligen melumatigha qarighanda,
Xitay hökümiti bu yil 7-ayda < idilogiye saheside milliy bölgünchilikke karshiküresh>herikitini qozghap, Uyghuristan xelqi ichide küchlük tesirge ige oqutquchilardin Yüsüpjan Yasin bilen Erkin Rehmitillani jazalidi.   Ğdawamiğ

< Aqsu hökümet tori > ning 12 – ayning 5 – künidiki xewiride körsütülishiche, Xitay hakimiyiti Aqsu wilayitini < qosh tilliq oqutush > ni omomlashturushtiki mohim merkezlerning biri qilip bekitip, wilayet, nahiye we yéza derijilik ma’arip tarmaqlirining asasi küchini bu xizmetke merkezleshtürüp,   Ğdawamiğ

< Germaniye dolqunliri > radiosining xewiride körsütülishiche, < Yawropa Konseyi > ning reyisi linda ependi Germaniye Fediral parlamenti teripidin uyushturulghan Kishhilik hoqoq muhakime yighinida qilghan sözide, Kishilik hoqoq mesilisining, .  Ğdawamiğ

< Hoten hökümet tori > da xewer qilinishiche, Hotendiki her derijilik hökümet tarmaqliri, yerlik déhqanlarni bashqa yurtlargha bérip medikarchiliq qilishqa heydeshni, < namratlarni bay qilish siyasiti > qiliwalghan.   Ğdawamiğ

 

Öz xewirimiz: ötken shenbe küni, < Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > ning pirezidenti Abdujélil Qaraqash we Türkiyening Qeysiri shehridiki < Sherqiy Türkistan mediniyet we hemkarliq jemiyiti > ning sabiq reyisi Muhammet Emin Batur teripidin neshir qiliniwatqan Ğdawamiğ

Atalmish < pilanliq tughut > siyasitini ijra qilishta intayin qebih jazalash usollirini qollunupmu yene közligen meqsidige yetelmigen Xitay hakimiyiti, Xitay boyiche sinaq teriqiside yolgha qoyup kéliwatqan < az perzent körgenlerni mukapatlash tüzümi > ni Sherqiy Türkistanning yéza –. Ğdawamiğ

Sherqiy Türkistan mustemlikige duchar bolghandin buyan, herqaysi dewirlerde ötken mustemlikichi hakimiyetler yerlik xelqning heqiyqi noposi yoshurushni yaki yerlik xelqning sanini az körsütüshni özlirining aditige aylandurghan bolup, ularning bu aditi hazirghiche dawam qilip kelmekte. Shunung üchünmu, Sherqiy Türkistan xelqining, Ğdawamiğ

Türk metbu’atlirida körsütülisice, yeqinda, Türkiye ichki ishlar ministiri Abduqadir Aqsu bashchiliqidiki bir hey’et Xitayni ziyaret qilghanda, Türkiye ichki ishlar ministirliki bilen Xitay jama’et xewipsizlik ministirliki otturisida chegra halqighan jinayi ishlargha ortaq zerbe bérish heqqide   Ğdawamiğ

Sherqiy Türkistanda her derijilik mekteplerning, bolupmu ottura – bashlanghuch mekteplerning türlük bahane – sewepler bilen oqughuchilardin qalaymighan heq telep qilishi we  Ğdawamiğ

< Tianshan tori > ning xewiride körsütülishiche, Sherqiy Türkistanning Charqiliq nahiyesi teweside, yeni, Teklimakan chöllükining gherbi qirghiqida yengi köl we kölcheklerbayqalghan bolup,  Ğdawamiğ

Köpchilikke melum bolghinidek, Sherqiy Türkistanda Toluq otturini püttürgen Uyghur yashlirining ali mekteplerge qobul qilinish nisbiti intayin töwen bolup, toluq otturini püttürgen yerlik oqughuchilarning mutleq köp qismi jemiyette qeqindi – soqundi bolup yüridu.  Ğdawamiğ

< Doxturxanilarda bashqa bimarlargha köchüriliwatqan beden ogranlirining mutleq köp qismi ölüm jazasigha höküm qilinip étip öltürülgen mehbuslargha ayit >  
< Germaniye dolqunliri > radiosining xewer qilishiche, Xitay sehiye ministirlikining mu’awin ministiri Huang hao fu, < xelqaraliq organ köchürüsh tibbi yighini > da  Ğdawamiğ

< Ürümchi kechlik geziti > ning yéqinda bergen xewiride körsütülishiche, buyil 1 – aydin 10 – ayghiche Sherqiy Türkistan boyiche jem’i 4020 qétim ot apiti yüz berip, 33 kishi ölgen, 49 kishi yarilanghan, biwaste iqtisadi ziyan 33 milyon 654 ming yüange yetken we ot apitining qétim sani ötken yilning oxshash mezgilidikige qarighanda 4.1 pirsent ashqan. Ğdawamiğ

Xitay metbu’atlirida körsütilishiche, 2008 – yilliq Bei jing olimpik tenherket yighinining echilish – yepilish murasimliri we musabiqiliri üchün jem’i 7 milyondin artuq kirish biliti sétilidiken we bilet sétish ishliri kiler yilning aldinqi yerim yilida bashlinidiken.  Ğdawamiğ

Aqsu wilayitige qarashliq Kuchar nahiyesining yer kölümi 15 ming kuwadirat / kilométir bolup, bu nahiye Tarim oymanliqining gherbi qismidiki Nefit – Tebigaz merkizidin orun alghan.
Nöwette nahiye teweside bayqalghan Nefit zapas miqdari 2 milyart tonna,   Ğdawamiğ

< Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > ning pirezidenti Abdujélil Qaraqash ependi, 11 – ayning 27 – küni < Yawropa azatliq radiosi > ning ziyaritini qobul qilghanda, shu küni Xitay sot mehkimilirining < Dunya Uyghur Qurultiyi > ning yéngi reyisi Rabiye Qadir xanimning oghli Alim Abdurehimni 7 yilliq Ğdawamiğ

Öz xewirimiz: köpchilikke melum bolghinidek, Uyghur milliy herikitining rehbiri Rabiye Qadir xanim Germaniyede chaqirilghan < Dunya Uyghur Qurultiyi > ning 2 – nöwetlik wekiller yighinida Qurultay reyisi bolup saylanghan künning etisi, yeni 11 – ayning 27 – küni Xitay hakimiyiti Rabiye xanimdin siyasi öch élish  Ğdawamiğ

< Xinjiang geziti > ning 11 – ayning 30 – küni elan qilghan xewiride körsütülishiche, pütün Sherqiy Türkistan boyiche hökümet teripidin resmiy enge élinghan AIDS wirusi yuqturuwalghuchilarning sani 17 ming 209 neper bolsimu, emma reymiy mölcherdiki san 60 mingdin artuq iken we nöwette Sherqiy Türkistanda AIDS wirusining aldini élish we   Ğdawamiğ

< Ürümchi kechlik geziti > ning 11 – ayning 30 – küni xewer qilishiche, Sherqiy Türkistandiki Sanji oblastining sherqiy qismida, yrni Jungghar oymanliqining sherqiy qismida ghayet zor kömürlük bayqalghan bolup, buyerdiki kömürning zapas miqdari 3 milyart 650 milyon tonnigha yetidiken.   Ğdawamiğ

Öz xewirimiz: bundin ikki ay burun,< Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > ning pirezidenti Abdujélil Qaraqash ependi Germaniyening herqaysi rayonliridiki Türk teshkilatliri bilen alaqe ornutup, Sherqiy Türkistan mesilisi heqqide doklat bérish purogrammisi tüzüp chiqqan idi. Ğdawamiğ

DDUQ reisi, Uyghur milliy herikitining rehbiri Rabiye Qadir xanim 11 – ayning 27 – küni Gèrmaniyidiki paaliyetlirini axirlashturup, DUQ ning muawin reisi Esqerjan, DUQ ijraiye komitètining reisi Alim Sèyit ependilerning hemraliqida shu küni kech Bèlgiye Paytexti Bèryuksèlgha bèrip,  Ğdawamiğ

2 – Nöwetlik DUQ 11 – ayning 24 – künidin 27 – künigiche Germaniyining Miyunxen shehride ghelibilik ötküzüldi. Bu qetimqi Qurultaygha Amérika, Kanada, Awistiraliye, Türkiye, Seudi Erebistan, Engiliye, Shwetsiye, Norwigiye, Qazaqistan, Qirghizistan, Germaniye qatarliq  Ğdawamiğ

Sherep Reisi: M.Riza Bekin (Türkiye) , Bash meslihetchisi: Erkin Aliptekin, Meslihetchisi: Sidiqhaji Rozi

Reis: Rabiye Qadir.  Muawin Reisler: Qehriman Ghojamberdi, Memet Toxti, Esqerjan, Seyit Tümtük  Ğdawamiğ

RFA ning xewer qilishiche, DUQ ning reisi, ataghliq insan heqliri paaliyetchisi Rabiye Qadir xanim 11 – ayning 27 – küni seher DUQ ning xizmet binasida ötküzülgen Qarar qobul qilish yighinini tamamlighandin kèyin,  Ğdawamiğ

Öz xewirimiz: Chet-el axbarat agéntliqlirining xewer qilishiche, <Dunya Uyghur Qurultiyi> ghelibilik ayaqlashqan küni, yeni, 11-ayning 27-küni, Xitay hökümiti sot échip, xelqara kishlik hoquq herikiti paaliyetchisi, Uyghur weten-millet dawasining yol bashlighuchisi Rabiye Qadir Xanimning  Ğdawamiğ
 

Öz xewirimiz: mushu ayning 24 – küni Germaniyening München shehride bashlanghan 2 – nöwetlik <Dunya Uyghur Qurultiyi>, özining barliq küntertiplirini muwapiqiyetlik orundap, bügün ghelibilik ayaqlashti.  Ğdawamiğ

Meniniwiy animiz we milliy rehbirimiz Rabiye Qadir Xanimning <Dunya Uyghur Qurultiyi> ning reyisi bolup saylanghanliqi, chetellerde élip bériliwatqan milliy musteqilliq herikitimizning yengi bir basquchqa qedem qoyghanliqining roshen ipadisidin ibaret,   Ğdawamiğ

<Dunya Uyghur Qurultiyi> ning 2 – nöwetlik wekiller yighinining chaqirilishi, Uyghurlarning chetellerde élip bériwatqan milliy herikitining yéngi bir basquchqa qedem qoyghanliqidin bisharet bermekte, bunung sewebi shuki, Uyghurlarning meniwiy anisi we mushhur kishilik hoqoq qoghdughuchisi Rabiye Qadir xanim, Ğdawamiğ

Weten tupriqidin ayrilip, Yawrupagha kelgendin kéyin, manga eng tesir qilghini musteqil döletlerning qandaq bolidighanliqi, erkin döletlerdiki erkin puxralarning qandaq bolidighanliqi, döletning qanun siyasitige ashkara arilishishi, özlirining menpetliri üchün uchuq-ashkare sözlishishi,   Ğdawamiğ
 

 1949-yili Xitay hökümiti , Armisiyini bashlap wetinimizge tajawuz qilip kirgendin keyin , Eysa Yüsüp Alptikin ependi bashchilighidiki bir qisim wetenperwer zatlar weten dewasini dawamlashturush üchün chetellerge chikip ketti..  Ğdawamiğ

Xitay mustemlikichilirining wetinimiz Sherqiy Türkistanda élip bériwatqan Xitaylashturush siyasitining chongqurlishishigha egiship, Uyghur Xelqining en – eniwiy örp – adetliri, esil xisletliri we milliy alahidilikliri jiddi xewipke duch kelmekte,  Ğdawamiğ

< < Xinjiang iqtisat géziti > ning xewiride körsütülishiche, < aptonom rayonluq partikom > ning sekritariWang le quan, 11 – ayning 20 – küni Ürümchide chaqirilghan < aptonom rayonluq 12 – qetimliq teptish xizmiti > yighinida qilghan sözide, her derijilik teptish tarmaqlirini asasi nishanini < Milliy bölgünchiler > ge zerbe bérishke qaritishni telep qilghan.´ Ğdawamiğ
 

Öz xewirimiz: ötken shenbe, < Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > ning pirezidenti Abdujélil Qaraqash ependi, Germaniyening Ausburg shehridiki < Alparilan Türkesh ülke ochaqliri > teshkilatining reyisi Sabri Önder ependining tekliwige asasen   Ğdawamiğ

< Germaniye dolqunliri > radiosining xewiride körsütülishiche, Germaniye iqtisadi tereqqiyat ministirlikining mu’awin ministiri Kortmann ependi ötken peyshenbe küni chqaqirilghan,   Ğdawamiğ

Germaniye metbu’atlirining xewiride körsütülishiche, Xitay kelgüsi 10 yil ichide pakistangha yardem qilip yadro enirgiye istansisi qurup bérishni pilanlighan bolup, kiler hepte Xitayning Döwlet reyisi Hu jin tao Pakistanni ziyaret qilghanda, ikki terep  Ğdawamiğ

Ötken peyshenbe küni Germaniyening Bonn shehride chaqirilghan < saxte dorilardin mudapiye körüsh xelqaraliq yighini > da, nöwette Dunyada mewjut bolup turiwatqan sehiye dorilirining 10 pirsentining saxte dorilar ikenliki qeyt qilindi  Ğdawamiğ
 

< Germaniye dolqunliri > radiosining xewer qilishiche, Germaniye hökümiti Xitayning saxte we etkes mallirigha qarshi teximu ünümlük zerbe bérish we buxil mallarning Germaniyege kirishining aldini élish üchün, Ğdawamiğ

DUQ merkizi orgini teripidin élan qilinghan axbaratta körsütülishiche, Dunya Uyghur Qurultiyining 2-nöwetlik umumi qurultiyi 2006-yili 11-ayning 24-künidin 27-künigiche Germaniyening Müchen shehride ötküzilidu.  Ğdawamiğ

Öz xewirimiz: < Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > teripidin tesis qilinghan we 2004 – yilidin buyan sinaq teriqiside purogramma bérip kéliwatqan < uygur – tv >, xelqimizning alqishigha ériship kelmekte.  Ğdawamiğ

< Tianshan tori > ning xewer qilishiche, 10 – aydin buyan Sherqiy Türkistanda yimeklik meyining bahasi omomiy yüzlük eship ketken we eshish nisbiti 10 – 15 pirsentke yetip barghan. Ğdawamiğ

Aldi bilen shuni eskertip ötmekchimenki, milliy musteqilliq kürishimiz dostlirimizning, shundaqla xelqaradiki bizge hésdashliq qilip kéliwatqan türlük küchlerning yardimige we hésdashliq qilishigha muhjat, bügünki gilobal ( pütünleshken ) dunyada ilgirikidek peqetla özimizning küchige we Ğdawamiğ

Hökümetning bashqurushidiki < Tianshan tori > ning 11 – ayning 17 – küni xewer qilishiche, Sherqiy Türkistanda 2006 – yili 1 – aydin 10 – ayghiche Xitay teptish organliri teripidin testiqlinip resmiy qolgha élinghanlarning sani 14 ming 636 neper bolup, bunung ichide hökümet xadimlirining sani 559 neper iken.  Ğdawamiğ

Chetellerdiki Uyghur ziyaliliri, Sherqiy Türkistandiki qimmetlik yawayi haywanlarning neslining qurup kétishige Xitay köchmenlirining sewepchi boluwatqanliqini tekitlep kelgen idi, Xitay metbu’atlirida élan qilinghan bezi xewerler, Uyghur ziyalilirining yuqarqi qarashlirining toghriliqini ispatlap turmaqta.  Ğdawamiğ

< Xinjiang iqtisat geziti > ning 11 – ayning 17 – künidiki xewiride körsütülishiche, nöwette < Xitay yazghuchilar jemiyiti > ge Sherqiy Türkistandin 179 neper yazghuchi eza bolup, Ğdawamiğ

Xitay hakimiyiti Sherqiy Türkistanda yerlik xelqning noposining köpeymeslikini, Char Rusiye we Yaqupbegke dögngeshke tirishmaqta we < Char Rusiye we Yaqupbegning qirghinchiliqliri tüpeylidin eyni chaghda Hotesn, Ürümchi we Ili rayonlirining noposi zor derijide aziyip ketken > digen qarashni teshwiq qilmaqta. Ğdawamiğ

Xitay metbu’atlirida körsütülishiche, Ürümchi noposining shiddet bilen köpüyishi saqchi tarmaqlirining béshini qaturghan.  Ğdawamiğ

Qazaqistandiki Uyghur siyasiy paaliyetchiliri 1992 - yilidin buyan -12 noyabir künini xatirlep kelmekte.
Yekshenbe küni Alma-Atadiki Uyghur siyasiy paaliyetchiliri hemde eyni dewrdiki Sherqiy Türkistan milliy armiyesining dewrimizgiche yétip kelgen  Ğdawamiğ

2006-yili 11-ayning 12-küni Gollandiye Tilburg sheheride Gollandiye Sherqiy Türkistan vaqpining orunlashturushi bilen Sherqiy Türkistan jumhuryetining qurulghanlighini xatirlesh paaliyiti ötkuzuldi. Ğdawamiğ
 

Norwégiyidiki Uyghurlar bir yerge jem bolup 12 - noyabir Sherqiy Türkistan jumhuryetliri qurulghan küni dölet bayrimi süpitide tebriklidi shundaqla, Uyghur xelqining azadliqi, Sherqiy Türkistan dölitining musteqilliqi üchün qan tökken ezimetlerning rohigha atap dua tilawetler qilishti. Ğdawamiğ