EAST  TURKISTAN  INFORMATION CENTER

Sherqiy Türkistangha Musteqilliq, Erkinlik We Démokratiye !

MAUZULAR:

 

SH T HEQQIDE OMOMI MELUMAT

 

DINIY SAHIPE

 

TARIH SAHIPISI

 

KISHILIK HOQUQ

 

IQTISADI SAHIPE  

 

EDEBI SAHIPE

 

UYGURLARDA MUA'ARIP

 

ÖSMÜRLER SAHIPISI 

 

UYGUR TESHKILATLIRI

 

ALAQE ADRISI

 

HAWARAYI

 

ARHIP KÖRÜNÜSHLE

 

PIKIR DEPTIRI

 

MUHIM LINKLER

 

  SH T H M  ARHIBI

 

E-mail: ertic@uygur.org
karakash_a@hotmail.com

 
 

|   Anaweten   |   |   Ottura Asiya   |   |   Islamdunyasi   |   |   Gherib   |    

Germaniyening Miyonhin shehride yashap kéliwatqan Uyghurlardin Rexi ependi we unung ayali Reyhangül xanimlar, sheherlik poyiz istansisining udulida,   « dawami »

Dunya Sahiye Teshkilati her yilning 5-ayaning 31-künini Xelqaraliq Tamaka Chekmeslik küni dep bikitken bolup, bu yilqisi 19-qétimliq „Xelqaraliq Tamaka Chekmeslik Küni“ hisaplinidu. Shu munasiwet bilen töwendiki tamaka chikish bilen munasiwetlik sanliq melumatlarni tordashlargha sundum.  Muhammet Emin « dawami »

Nörwegiyadiki eng nopuzluq gézitlerdin biri bolghan Often Posten gézitining 29 chisladiki xewride <XITAYNING BESIMI ....> serlewhilik maqala élan qilinghan bulup,   « dawami »

Yéqinda, < ETIC – Uyghur Tetqiqat Merkizi > ning mesul xadimi jornalist Enwer ependining teshebbusi we orunlashturushi bilen, . « dawami »

Ötken jüme küni, < ETIC – Uyghur Tetqiqat Merkizi > bilen < Yawropa Türk Fediratsiyoni > ning Karlsruhe shöbisi birlikte, Sherqiy Türkistan we Uyghurlarning omomiy weziyiti heqqide mexsus ilmiy söhbet yighini uyushturdi. « dawami »

Xitay bilen Yawrupa birleshmisining kishilik huquq söhbiti Awstiriyening paytexti Viyanada axiralshti   « dawami »

Xinjiang xewer torbéting xewer qilishiche. 5-ayning 26-küni seher waxti saat 01.05 minut ötkende Ürümchidin Atushqa qarap yolgha chiqqan yulichilar we yük tushuydighan poyiz atush shehrige 33 kilométir kélidighan badan bikitidin kalkün aptitige ucharap wagun üzülüp ketken.. « dawami »

2005 – yili 1- iyul küni, Xitay reisi Hu jintao bilen Rusiye prézidénti putin krémlin sariyida. AFP   « dawami »

 

Xelqara kechürüm teshkilatining seyshenbe küni élan qilinghan yilliq dokilatida Xitayning kishilik hoquq xatiriside héchqandaq bir ilgirileshning meydangha kelmigenliki sewebidin, mezkür teshkilatning, yawrupa ittipaqidin    « dawami »

Öz muxbirimiz Ayat xewiri: Tüngün kech Iranning Tabriz shehride Azeri Türkler mustteqilliiq namayishini bashlighan. Hazir 1 milyondin artuq namayishchi kochigha chiqqan bolup Iran saqchiliri bularni teqip astigha alghan. Weqe bolghan rayonda pütün   « dawami »

5 – ayning 20 – küni, Germaniyediki bir qisim Uyghur ziyalilirining teshebbusi we < Sherqiy Türkistan informatsiyon merkizi > ning pirezidenti Abduljelil Qaraqash ependining maqullishi bilen, < ETIC – Uyghur Tetqiqat Merkizi > Germaniyening München shehride quruldi.  « dawami »

Xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatliri, Xitay metbuatliri teripidin < tömur ayal > dep atalghan Germaniye bash ministiri we Germaniye Hiristiyan demokrat partiyesining reyisi Angela Merkel xanimning bu qétimqi Bei Jing ziyaritige umid qarimaqta. « dawami »

Xitay tashqi ishlar ministiri Li Zhaoxing 15-may küni Shanghai hemkarliq teshkilati tashqi ishlar ministirlirining shangheyde échilghan yighinigha qatnashqili kelgen Rusiye tashqi ishlar ministiri Sergey lawron bilen . AFP « dawami »

 

Yéqinda Xitay dölet tereqqiyat we islahat komitéti bu yil aliy mektep püttüridighanlarning az dégende 60% ining ishsiz qalidighanliqini melum qilghan.  « dawami »

Bügün, Xitay xelqi üchünla emes, belki Sherqiy Türkistan xelqi üchünmu eghir balayi – apetlerni élip kelgen, shundaqla Uyghur xelqining milliy mediniyitini éghir xaniweyranchiliqqa uchratqan atalmish < Poroltariyat mediniyet zor inqilabi > ning 40 yilliq xatire küni.  « dawami »

Hörmetlik radio anglighuchilar, yahshimu siler, men istansimiz muhbiri Reyhangül Dhupur,
Yéqinqi mezgillerdin buyan, Xitayning bezi ichki metbuatlirida we asasliq tor betliride, Xitayning ichki ölkiliride turiwatqan Uyghurlar heqqide, arqa – arqidin selbi maqalilar élan qilinmaqta,
« dawami »

Roz-Mohammed Goper
Yéqinqi künlerde yene shu Uyghurlar heqqidiki kishining könglini perishan qilidighan xewerler Merkizi Asiyadin tarqiliwatidu. Qazaqistan we Qirghizistan hükümetlirining xelqara qanunlargha boy sunmay, bir tereptin öz tewelikide yashawatqan Uyghurlarning insaniy heq hoquqlirigha ziyankeshlik qiliwatqanliqi,  
« dawami »

2006-05-13 – küni saet 11 de Özbekistan ERK partiyisining orunlashuturishi bilen Norwegiyede Endijan weqeside shéhit bolghanlarni eslesh we Özbekistan perzinti Islam Kerimopning Özbekistan xelqige yürgüzüwatqan sotsiyalizimni endize qilghan déktaturluq tüzümige bolgan naraziliqini ipalidilesh yüzsidin bu qétimqi namayishni élip bardi.   « dawami »

10-may Ürümchi waqti 5:30 ötkende Ürümchiidiki eng chong top sétish orunliridin biri bolghan Hua Ling top sétish bazirigha tuyuqsiz ot ketken. <<Xijiang Sheherliri>> gezitining xewer qilishiche, « dawami »

Sabiq char rusiye impériyisi 19-esirdiki uyghurlarning milliy musteqilliq qozghilangliri we bu qozghilanglar netijiside meydangha kelgen Ili sultanliqi, qeshqeriye dölitining yoqitilishi bilen munasiwetlik bolsa,  « dawami »
 

5  - ayning 6 - 7 künliri Gérmaniye Frankfurt shehrining Königstein digen yeride, „ Xelqara Insanheqliri Teshkilati“ ning yilliq yighini échildi..   « dawami »

 

Uyghur Amerika birleshmisining xewer qilishiche, Amerika hökümiti bügün Guentanamoda tutup turuluwatqan Uyghurlarning beshini guentanamodiki herbiy türmidin qoyup bergen.    « dawami »

2002-yili Iyulda, Xitay saqchisi bir torxanini tekshérmekte. Xitay hökümiti nurghun pul xejlep intérnétni tosush arqiliq, xelqning erkin torgha chiqishigha tosqunluq qilmaqta. AFP  « dawami »

Korash Atahan: Apiril aylirining kishige xushalliq we umid ata qilidighan bu künliri Gérmaniyegimu yétip keldi. Etrapta chang keltürüp sayrawatqan pesil qushlirining yéqimliq awazi kishining yürek tarisini titiritetti. « dawami »

Merkizi Parizhdiki chégrisiz muxbirlar teshkilati seyshenbe küni doklat élan qilip, Xitayning ipade erkinliki xatirisini tenqid qildi we Xitayni asiyadiki "dimukratiye gewdisining rak késili", dep eyiblidi. « dawami »

Qirghizistan amanliq dairiliri teripidin bu yil 3 - ayda tutup qélinghan Ismail qari isimlik bir Uyghur musapiri xiyalgha qayturulush xewpige duch kelmekte.  « dawami »

Özbekistan hökümiti düshenbe küni, Özbekistandiki ataqliq kishilik hoquq paaliyetchisi we Özbekistan kishilik hoquq jemiyitining reisi Ezemjan Fermanofni saxtipezlik qilmishi bilen qolgha alghanliqini bildürdi. Lékin fermanofning qollighuchiliri,  « dawami »

Merkizi Londondiki xelqara kechürüm teshkilati seyshenbe küni élan qilghan Qazaqistan dairiliri teripidin tutup turuliwatqan we Xitaygha qayturulush mumkinchiliki bolghan Yüsüp Qadir Toxti we Abduqadir Sidiqlar heqqidiki bayanatida,  « dawami »

Yéqinda Uyghur élidiki jungghar oymanliqining sherqigha jaylashqan kömürlükte 68 milyard 500 milyon tonniliq kömür bayliqi bayqaldi. Xitay mutexessisliri buning Xitay boyiche eng chong kömürlükke aylinidighanliqini bildürdi.. « dawami »

Xelqara jemiyet Iran yadro pilanining tereqqiyatidin jiddiy endishe qiliwatqan bir chaghda, Uyghur aptonom rayoni partkomining sékritari Wang Lequan Iranni ziyaret qilip,  « dawami »

<Merkizi agentliq muxbiri Linyulining Berlindin 3 - aprel yollighan telegrammisi>
Zhongguoluq ishpiyonlarning Gérmaniye chégrisi ichide mexpiy herketliri sézilgendin kéyin, Gérmaniye bixeterlikni qoghdash orunliri Zhunghuoluq ishpiyonluq xadimlirigha bolghan qattiq tekshürüshni kucheytti 
« dawami »

Türkmenistan prézidénti seper murat niyazof béyjingni ziyaret qiliwatqan bir chaghda, Xitay hökümiti bilen Türkmenistan Uyghur musteqilliqini telep qilidighan Sherqiy Türkistan küchlirige qarshi kélishim imzalidi. Xitay metbuatliri bu kélishimni Türkmenistan bilen Xitay térrorluqqa qarshi birlikte küresh qilishke qoshuldi, dep xewer qilghan. « dawami »

2006-yili 25-mart (Shénbé) Australiye Shérqiy Türkistan Jemiyiti Jenubi Austrlianing paitehti Adelaide sheherining Albarda Sport hem ijtimai kulubida 2006- yilliq Nowruz bayrimini tentenilik halda qarshi élip, 300 din artuq kishi qatnashqan Nowruz kechiligi ötküzdi.  « dawami »

Xitayning tashqiy périwut omumi zapas miqdari bu yil 2 - ayning axirlirighiche 853 milyard 700 milyon dollargha yétip, tunji qétim dunya boyiche eng köp tashqiy périwut zapisigha ige Yaponiyidin éship ketti. « dawami »

3-ayning 21 - 22 - künliri Rusiye prézidénti Wladimir Putin Xitayni ziyaret qilip, Rusiye yili paaliyitige qatnashti hemde Xitay dölet reisi Xu jintaw qatarliqlar bilen söhbetler ötküzdi   « dawami »
 

Öz xebirimiz: Shiwetsiyede yashawatqan Uyghur jamaiti 2006 yilliq nowruz bayrimini 25-mart küni? payteht Stockholmgha yighilip qizghin tebriklashti.  « dawami »

Bügün, < Xelqara Tibirkuloz késellikining aldini élish küni >, Tibirkuloz késelliki nöwette Sherqiy Türkistan xelqining salametlikige xewip yetküziwatqan eng jiddi mesililerning biri.  « dawami »

1982-yili Dunya Sehiye Teshkilati (WHO) her yili 3-ayning 24-kunini "Helqaraliq Tibirkuloz Kuni" qilip biketken bolup, tibirkuloz (tuberculosis, ½áºË²¡) kisilini dunya miqyasida yoq qilish uchun kop tirishchanliqlarni ilip barghan,   « dawami »

Xitay dairiliri Uyghur aptonom rayonining yéngi nopus statistikisini élan qildi. Tengri tagh torining uchuridin qarighanda, 2005 - yilining axirigha kelgende Uyghur aptonom rayonining daimiy turushluq nopusi 20 milyon 135 minggha, Ürümchi shehirining nopusi ikki milyon 333 minggha yetken.   « dawami »

Ürümchi shamalbaghda, yeni ittipaq yoli bilen yenen yolining otturisidiki töpilikke jaylashqan yol üstide, bir ‏- ikki ming kishilik mazar bar.  « dawami

1) Ibrahim Tursun
( 20 yash, Hoten Keriye Kökyardin, 2005 – yili 7 – ayning 8 – küni Ürümchi Sen shi hangzi ayaq talla bazirining arqisidiki binadin tutup kéttilgen, ununggha, diniy telim alghan talip dep guna artilghan, hazir Ürümchi Nenguan saqchihanisida tutupturulmaqta )  
« dawami »

< Sherqiy Türkistan Informatsiyon merkizi >, 1996 – yili 6 – ayning 1 – küni Germaniyening München shehride qurulup qanuniy salahiyetke érishken axbarat we xewer – uchur merkizidin ibaret.  « dawami »

Gérmaniyede tughulush nisbitining yildin – yilgha töwenlep bérishi, nemis xelqini endishilendürmekte, Gérmaniyening eng köp tirajliq < Bild > gézitide élan qilinghan bir maqalide, < yene 12 ewlattin kéyin Némis xelqi yoqap kétishi mumkin > digen qarash otturigha qoyuldi. « dawami »

ETIC xewiri:Xitay hakimiyitining Sherqiy Türkistan xelqighe qarita mejburi < pilanliq tughut > siyasitini yolgha qoyushta uzun yillardin buyan anilarni xuddi jinayetchilerdek doxturxanilargha yalap apirip qursughidiki balini mejburi éliwetish,  « dawami »

ETIC ning alghan melumatigha qarighanda, birqanche kündin buyan Ili deryasi wadisida toxtimay dawam qiliwatqan shiddetlik qaraboran, Ghulja shehri we bezi nahiyilerde arqa – arqidin ot apitining kélip chiqishigha sewepchi bolghan.   « dawami »

< Xinhua axbarat tori > ning 3 – ayning 13 – küni bergen xewiride körsütülishiche, Xitay hökümiti Qaramay nefitlikining yilliq xam nefit ishlepchiqirish miqdarini 2010 – yiligha barghanda 20 milyon  « dawami »

< Xinhua axbarat tori > da körsütülishiche, Xitay hökümiti < 11 – besh yilliq pilan > mezgilide, Sherqiy Türkistandiki ayrudurumlarning sanini 18 ge, yoluchi toshush miqdarini 10 milyon kishige, yük toshush miqdarini 133 ming tonnigha yetküzüshni pilanlighan. « dawami »

< Xinhua axbarat tori > da xewer qilinishiche, birqanche kündin buyan Ürümchidiki hökümet tarmaqliri türlük paaliyetlerni uyushturush arqiliq, Wang Luobingning wapatining 10 yilliqini xatirileshke bashlighan we hette unung üchün mehsus pochta markisi bésip tarqitilghan.  « dawami »

< Xinhua axbarat tori > ning 3 – ayning 10 – küni Ürümchidin bergen xewiride körsütülishiche, mushu ayning 8 – küni 18.20 etrapida, Ürümchi Poyiz istansisidin qozghulup yolgha chiqqan 41012 – qetimliq yük poyizi,  « dawami »

Kommunist Xitay hakimiyitidin buyan Sherqiy Türkistanda ikki hökümet mewjut bolup keldi, biri - atalmish < Aptonom rayonluq xelq hökümiti >, yene biri - < Ishlepchiqirish Qurulush Bingtüeni >.  « dawami »

  • 03/12  - Jiger Yallughu                                                           «Memet Emin»

Jiger Yallughi bolsa eng köp uchiraydighan yuqumluq kisellerning biri bolup, jiger yallughini keltürüp chiqarghan virusning oxshimasliqigha asasen A, B, C, D, E tiptiki jiger yallughi dep 5 turge bolunidu. « dawami »

Sherqiy Türkistandiki diniy zatlarning Xitay hakimiyitining éghir ziyankeshlikige uchrap kéliwatqanliqi heqqide, istansimiz deriktori Perhat Yorungqashning Germaniyede siyasi panahliq tilep turiwatqan Abitjan Damollam bilen ötküzülgen söhbitining emiliy ehwalini anglaysiler 

Xitay hökümitining perwasizliqi, sehiye sahelirining bihotliqi, dawalash we aldini élish ishlirining palech we sewiyesizliki, shundaqla ajritilghan mebleghning yetersizliki … qatarliq amillar,   « dawami »

Kommunist Xitay mustemlikisi astidiki Sherqiy Türkistan Rayonida, hökümet Emeldarliri we Memuri Xadimliri ichide parixorluq, xiyanetchilik hadisilirining ewij élip ketkenliki hemmige ayan bolup kéliwatqan bir mesile.  « dawami »

< Xinjiang Iqtisat Geziti > ning xewer qilishiche, Sherqiy Türkistanda Uyghurlar merkezliship olturaqlashqan namrat jenobiy rayonliridiki yerlik xelq ichide Tughulush nisbitining éship bériwatqanliqi, Xitay hakimiyitini qattiq chöchütken. « dawami »

< Tianshan axbarat tori > ning 3 – ayning 8 – küni bergen xewiride körsütülishiche, Nöwette < Memliketlik Xelq Qurultiyi > gha qatnishiwatqan Qorchaq reyis Ismayil Tiliwaldi Beijingda qilghan sözide,    « dawami »

1 ) Dunyada mewjut bolup turiwatqan terilghu yerning igilirining peqetla bir pirsenti ayal.     « dawami »

Eydiz kisili virusi bilen yuqumlanghan ayallarning künsayin köpiyishi kishilerning diqqet étibarini qozghighan bolup, ayallar we qizlarni téximu köp eydiz kisili we HIV bilimlirige ige qilip,  « dawami »

Sherrqiy Türkistanliq Xanim ? Qizlarning Bayrimini Qutluqlaymiz !

Bügün, 8 - mart Dunya Ayallar Bayrimi, bu munasiwet bilen, 
 « dawami »

< Dunya Geziti > ning xewer qilishiche, peqet buyil 1 – aydila Iran Xitayni 1 milyon 900 ming tonna xam nefit bilen teminligen we bu arqiliq Iran, Xitayni nefit bilen teminleydighan eng chong döletke aylanghan.  « dawami »

< Germaniye Dolqunliri > radiosining Xewer qilishiche, ötken yili Yawropa birlikige eza 25 dölette bayqalghan 700 xildin artuq xeterlik buyumning yerimi Xitay teripidin ishlepchiqirilip türlük qanunsiz yollar arqiliq kirgüzülgen süpetsiz mehsulatlar bolup,   « dawami »

Xitayning ichki ölkiliridiki yerlik hakimiyetler iqtisatni tereqqi qildurup, Xitay xelqining turmush sewiyesini yoquri kötürüshni birinchi orungha qoyuwatqan bügünki künde,   « dawami »