EAST  TURKISTAN  INFORMATION CENTER

Sherqiy Türkistangha Musteqilliq, Erkinlik We Démokratiye !

MAUZULAR:

 

SH T HEQQIDE OMOMI MELUMAT

 

DINIY SAHIPE

 

TARIH SAHIPISI

 

KISHILIK HOQUQ

 

IQTISADI SAHIPE  

 

EDEBI SAHIPE

 

UYGURLARDA MUA'ARIP

 

ÖSMÜRLER SAHIPISI 

 

UYGUR TESHKILATLIRI

 

ALAQE ADRISI

 

HAWARAYI

 

ARHIP KÖRÜNÜSHLE

 

PIKIR DEPTIRI

 

MUHIM LINKLER

 

  SH T H M  ARHIBI

 

E-mail: ertic@uygur.org
karakash_a@hotmail.com

 
 

|   Anaweten   |   |   Ottura Asiya   |   |   Islamdunyasi   |   |   Gherib   |    

DUQ reisi Rabiye xanim bashchilighida, qurultay rehberliridin muawin reis Erqerjan, ijrahiye komitéti reisi Alim Seytoff, ijrahiye komitéti muawin reisi Ablikim Idris we bash katip Dolqun Eysalardin teshkil tapqan Dunya Uyghur Qurultiyi hey'éti, 2007-yili 3-ayning 26-künidin 29-künighiche Swetsariyede ziyarette boldi. «dawami»

< Qizilsu géziti > ning xewiride körsütülishiche, 3 – ayning 23 – küni, < aptonom rayonluq siyasi – qanun komutéti > ning mexsus bir tekshürüsh ömiki Aqtu nahiyesining meshhur Barin yézisigha kélip tekshürüsh élip barghan.  «dawami»

< Xinjiang géziti > ning 3 – ayning 30 – küni xewer qilishiche, Xitay ministirlar kabenti qarmighidiki < namrat rayonlarni yülesh we tereqqi qildurushqa rehberlik qilish guruppisi > ning mu’awin bashliqi Yang Wei Ze bashchiliqidiki bir ömek Sherqiy Türkistangha yétip kelgen. «dawami»

< Qeshqer hökümet tori > ning 3 – ayning 29 – küni xewer qilishiche, mushu ayning 28 – we 29 – künliri, Yeken nahiyesidin ikki Türkümde 500 din artuq Uyghur qizi nahiyelik hökümet tarmaqliri teripidin Xitayning Jiang Su we Qing Dao ölkilirige yolgha sélinghan. «dawami»

< Tianshan tori > ning 3 – ayning 30 – küni xewer qilishiche, shu ayning 22 – küni Qeshqerning Yéngisar nahiyesidin élip kélingen 185 neper Uyghur déhqan qizi Ürümqidin poyez bilen Xitayning Zhe Jiang ölkisige ishleshke yolgha sélinghan. «dawami»

< Xinjiang géziti > ning xewiride körsütülishiche, Amerikining sabiq pirezidenti < Kelinton fonda jemiyiti > ning yardimi bilen tesis qilinghan < Xinjiangda AIDS késellikining aldini élish we ghemxorluq qilish türi >, 3 – ayning 28 – küni resmiy ijra qilinishqa bashlighan. «dawami»

< Ürümqi kechlik géziti > ning 3 – ayning 27 – küni xewer qilishiche, nöwette Ürümqi shehride Qoy göshining bahasi örlep, loq göshning kilosi 23 yuange, ustixanliq göshning kilosi 19.5 yuange chiqqan.«dawami»

< Xinjing xelq radio istansisi > ning 3 – ayning 25 – künidiki xewiride körsütülishiche, < aptonom rayonluq > emgek tarmaqliri 2007 – yili ichide Sherqiy Türkistanning yéza – qishlaqliridin 100 ming déhqanni Xitayning ichki ölkilirige ishleshke iwetishni pilan qilghan. «dawami»

< Ürümqi kechlik géziti > ning xewer qilishiche, 3 – ayning 25 – küni kechte, Hotenning Yorungqash deryasidin élip kélingen bir parche 48 tonna eghirliqtiki gigant qashtéshi mashina bilen Ürümqidin Bei Jing’gha élip mengilghan. «dawami»

< Xinjiang géziti > ning 3 – ayning 24 – küni xewer qilishiche, yéqinda Hoten wilayetlik ishchilar uyushmisi bilen wilayetlik ittipaq kommutéti birlikte, < yéza yashlirini sirtqa bérip ishleshke teshwiq qilish ömigi > ni qurup chiqip, Hotenning herqaysi yéza «dawami»

Sherqiy Türkistanning milliy ma’aripini Xitaylashturushqa aldirap ketken Xitay hakimiyiti, yéqinqi yillardin buyan bir tereptin, < Xitaychini bilmeydu > digen bahane bilen, peshqedem milliy oqutquchilarni mejburi pensiyege chiqirishqa yaki bashqa kesiplerge «dawami»

Yuqumluq xarektirlik öpke tübüzkiloz késelliki, bügün gherip elliride nesli qurighan bir kesellik bolup, BDT sehiye teshkilatining belgilimisi bu keselge giripdar bolghuchilar meyli dunyaning neride bolsun heqsiz dawalinidu.  «dawami»

< Xinjiang géziti > ning 3 – ayning 24 – künidiki xewiride körsütülishiche, Sherqiy Türkistanning jenobidiki Aqsu, Qeshqer, Atush we Hoten qatarliq 4 wilayitidin sürgün qilinghan 9 – türkümdiki 400 neper azsanliq millet yéza kadiri shimali rayonlargha yürüp ketken. «dawami»

< Dunya Uyghur Qurultiyi > qarmighidiki < Yawropa sherqiy türkistan birliki > teshkilati teripidin 3 – ayning 24 – küni Germaniyening München shehride ötküzülgen < Yawropada newruz > namliq sen’et kéchiliki misli körülmigen derijide intayin  «dawami»

Yer tewresh belwéghigha jaylashqan Qeshqer, atush, Aqsu, Hotenning bezi jayliri Uyghur élidiki eng köp yer tewresh rayonliri hésablinidu. Uyghur aptonum rayoni dairilirining élan qilghan statistikiliq melumatlirigha asaslanghanda, «dawami»

Amérika démokratiyini ilgiri sürüsh fondi jemiyiti, Amerikidiki Uyghur kishilik hoquq démokratiye fondi jemiyiti we dunya Uyghur qurultiyining uyushturushi bilen, Amerikining paytexti washingtonda .«dawami»

" New York Times géziti" ning 18 ‏- Mart künidiki sanida "xelqara awangardlar munbiri" gézitining yazghuchisi Dawid Légning "Xitayda Manjular öz tilini saqlap qélish üchün pidakarliq körsetmekte" serlewhilik maqalisi élan qilindi.  «dawami»

3 – ayning 22 – küni bolsa, BDT teripidin bekitilgen < Dunya su küni > din ibaret.
< Xinjiang xelq radio istansisi > ning 3 – ayning 23 – küni xewer qilishiche, nöwette Sherqiy Türkistanda 5 milyondin artuq déhqanning ichimlik süyi bixeter emesken, 
«dawami»

Nöwette Sherqiy Türkistanning yéza – qishlaqlirida Uyghur déhqanliri üchün mejburi echilghan Xitayche ögünüsh kurslirimu Hasharning bir türige aylinip qaldi. Chünki bu kurslargha qatnishishni ret qilsingiz,  «dawami»

< Xinhua axbarat agentliqi > ning 3 – ayning 22 – küni xewer qilishiche, Ürümqi shehride ötken yilning axirigha qeder AIDS wirusini yuqturuwalghanlarning omomiy sani 6936 neper bolup, bularning 79.4 pirsenti okul ying’nisidin yuqturiwalghan, «dawami»

< Xinjiang geziti > ning xewer qilishiche, 3 – ayning 20 – küni Poskam nahiyesining Yima yézisidin yene 280 neper Uyghur déhqan qizi Ürümqidin poyez bilen Xitayning Tian Jin shehrige ishleshke yolgha sélinghan.  «dawami»

Eziz yurdashlar, bügün biz baharning elchisi hésaplanghan newruz künige qedem tashliduq, bu munasiwet bilen men weten ichi we sirtidiki barliq qerindashlirimning newruz bayrimini mubarekleymen!  «dawami»
 

Sherqiy Türkistanning yéziliridiki Uyghur qiz – yigitliri tirikchilik yolini izdep Xitayning ichki ölkilirige türküm – türkümlep ketiwatqan bügünki künde, Bingtuanlik Xitay dehqanlargha Kompartiyening shepqiti arqa – arqidin yeghishqa bashlidi.  «dawami»

Yéqinqi mezgillerdin buyan Xitay hakimiyiti, < éshinche emgek küchlirini sirtqa yötkesh > digen nam bilen Sherqiy türkistanning, bolupmu Uyghurlar zich olturaqlashqan jenobi rayonlarning yeza – qishlaqlirini boshutup, yengidin kéliwatqan Xitay köchmenliri üchün azade mohit yaritishqa tirishmaqta. «dawami»

< Ili géziti > ning 3 – ayning 21 – küni xewer qilishiche, 3 – ay kirgendin buyan Ili Oblastidin ikki türkümde 300 neper yash Xitayning ichki ölkilirige ishlemchilikke yolgha sélinghan, bularning 80 pirsentidin köpireki azsanliq milletler bolup, qizlar 70 pirsenttin köpirekni teshkil qilidiken. «dawami»

Adetta Xitaylargha birdin artuq perzent körüsh cheklengini üchün, Xitaylarning köpünchisi digüdek neslining yoqap ketishidin ensirep, qiz bowaqlarni öltürüp yaki tirik tashliwetip, qaytidin perzent körüshke tirishidu. Shunga Uyghurlar teripidin Sherqiy Türkistanning kochiliridin yaki exlet döwiliridin tepiwélin’ghan Xitay bowaqlirining hemmisila qiz. «dawami»

< Xinjiang géziti > ning xewiride körsütülishiche, 3 – ayning 20 – küni chüshtin burun, Qeshqer Yopurgha nahiyesi Bay’awat yézisidin élip kélingen 130 neper Uyghur qiz – yigiti heshemetlik bir murasim bilen Ürümqi poyez istansisidin Xitayning Zhe Jiang ölkisige ishlemchilikke yolgha sélinghan. «dawami»

Xitay hakimiyiti bir tereptin, < éshincha emgek küchlirini ichkiri ölkilerge berip ishleshke seperwer qilish > digen siyasi sho’arni otturigha chiqirip, Uyghur yashlirini, bolupmu Uyghur dehqan qizlirini türküm – türkümlep mejburi halda  «dawami»


1) Qeshqerdin 160 Neper Uyghur, Tajik we Qirghiz Qiz Xitayning Ichki Ölkilirige Yolgha Sélindi
2) Qazaqistan Bash Ministiri Mashimof, Sherqiy Türkistan Chegrisida Tekshürüsh Élip Bardi
3) Emdi Nöwet Qazaq Qizlargha Keldi
4) Hotende Göshning Bahasi Nime Üchün Örlep Ketti ?
5) Qirghizistan Xitayning Arqa Baghchisigha Aylinip Qaldi
6) Xitay Hakimiyiti, Sherqiy Türkistan Heqqide Sirtqa Qaratqan Teshwiqat Iqtidarini Ashurmaqchi
7) < Germaniye Dolqunliri > Radiosi:
< Xitay Puxralirining Tibet we Sherqiy Türkistandiki Basturush Heriketliridin Xewiri Yoq >
8) Hotenning Kériye Nahiyesi Buyil Ichide Bashqa Yurtlargha Medikachiliqqa Baridighanlarning Sanini 42 Ming Adem Qétimgha Yetküzmekchi
9) Sherqiy Türkistanda Yene Poyéz Weqesi Yüzberdi
10) < Aptonom Rayonluq Intizam Tekshürüsh Komutéti > Rehbiri Barin Yézisida Tekshürüsh Élip Bardi 
«dawami»

  • 03/16  -    "UCHQUN" 126 - San


    1) Xitay Hökümiti, Sherqiy Türkistandiki Diniy Sahege Qaratqan Besimini Ashurush Üchün Yéngi Belgilime Tüzüp Chiqishqa Hazirlanmaqta
    2) Sh.Türkistanda Künlük Néfit Isglepchiqirish Miqdari 70 Ming Tonnidin Ashti
    3) Germaniyediki Öktichi Partiyeler, Xitayning Emgek Bilen Özgertish Tüzümini Eyiplep Qarar Chiqirish Heqqide Germani Parlamentigha Teklip Lahiyesi Sundi
    4) Xitay Xelq Qurultiyigha Qatnishiwatqan < Xinjiang wekiller ömigi >, chet’el Muxpirlirining Asasliq Ziyaret Qilish Nishani
    5) Xitayning Sherqiy Türkistandiki Ghayet Zor Teshwiqat Qoshuni
    6) Dalay Lamaning Xitaygha Qaratqan Siyasiti Sugha CHilashtimu ?
    7) Hotenning Kériye Nahiyesidin Yene 51 Neper Uyghur Qizi Xitaygha Ishleshke Yolgha Sélindi
    8) Milliy Inqilapning Böshügi Aqtu Nahiyesining Qisqiche Ehwali
    9) Sh.Türkistandiki Mekteplerde Oquwatqan Oqughuchilarning 52 pirsenti Xitay
    10) Xitay Hökümiti Sheriqiy Türkistanning Yézilirida Uyghur Yashlirini Xitayche Ögünüshke Seperwer Qilishqa Hazirlanmaqta. 
    «dawami»
     

  • 03/15  -   Qeshqer Konasher Nahiyesidin 5 – Türkümdiki 210 Neper Uyghur Qizi Xitaygha Ishligili Yürüp Ketti

Nöwette Sherqiy Türkistandiki Uyghurlar izch olturaqlashqan Jenobi rayonlardiki her derijik hökümetler, Uyghur qizlirini Xitayning ichki ölkilirige ishleshke iwétish seperwerliki élip barmaqta. Wilayet, nahiye we yéza derijilik hökümetlerde mexsus ish’xanilar tesis qilinip, türlük yalghan wediler bilen «dawami»

< Xinjiang géziti > ning 3 – ayning 15 – künidiki xewiride körsütülishiche, Xitay hökümiti, Sherqiy Türkistanda azsanliq milletlerdin bolghan < qosh tilliq oqutush > oqutquchilirini terbiyilesh pilani üchün kelgüsi 5 yil ichide 200 milyon yuan meblegh salidiken «dawami»

< Ürümchi kechlik géziti > ning 3 – ayning 15 – künidiki xewiride körsütülishiche, < Aptonom rayon > ning mu’awin reyisi Küresh Mehsut, undin bir kün burun Ürümqide chaqirilghan < aptonom rayonluq zeherlik chekimliklerni cheklesh yighini > da «dawami»

< Germaniye dolqunliri > radiosining xewer qilishiche, nöwette Bei Jingda chaqiriliwatqan < memliketlik xelq qurultiyi yighini > da, bundin keyin Xitay ali sot mehkimisining we ediliye organlirining ölüm jazalirining sanini azaytish üchün tedbir qollunidighanliqi otturigha qoyulghan,  «dawami»

< Xinjiang axbarat tori > ning 3 – ayning 13 – künidiki xewiride körsütülishiche, < Aptonom rayonluq partikom > ning sekritari Wang Le Quan shu küni Bei Jingda muxpirlargha qilghan sözide, Sherqiy Türkistandiki yerlik déhqan – charwichilar arisida < az perzent körgenlerni mukapatlash tüzümi > ni yolgha qoyudighanliqini bayan qilghan.   «dawami»

< Ürümchi kechlik géziti > ning 3 – ayning 12 – küni xewer qilishiche, < Aptonom rayonluq partikom > ning sékritari Wang Le Quan Bei Jingda chetel we xitay muxpirlirining ziyaritini qobul qilghanda, Qeshqer – Hoten tömüryol qurulushining 2008 – yili bashlinip, 2010 – yili tamamlinidighanliqini bildürgen.   «dawami»

< Xinhua axbarat agentliqi > ning 3 – ayning 12 – küni Bei Jingdin bergen xewiride körsütülishiche, shu küni, < Memliketlik Xelq Qurultiyi yighini > gha qatnishiwatqan < Aptonom rayonluq yuquri xelq sot mehkimisi > ning bashliqi Rozi Ismayil, Sherqiy Türkistandiki   «dawami»

< Xinjiang xelq radio istansisi > ning 3 – ayning 10 – küni xewer qilishiche, < 8 – mart > Dunya ayallar bayrimi, Yeken nahiyesige qarashliq Udalliq yézisi, Xitayning ichki ölkilirige ishleshke iwétilish aldida turghan 50 neper yash Uyghur qiz üchün mexsus telim – terbiye kursi achqan,   «dawami»

< Turpan géziti > ning 3 – ayning 9 – künidiki xewiride körsütülishiche, yeqinda Pichan nahiyesidin bir türküm Uyghur dehqan qizi ishlesh üchün poyez bilen Xitayning ichki ölkilirige yürüp ketken. Hazir peqet mushu nahiyedinla Xitayning ichki ölkilirige bérip ishlewatqan Uyghur qizlirining sani 200 ge yétidiken. «dawami»

< Tianshan tori > ning xewer qilishiche, Xitay kommunistik partiyesi merkizi komutélining ezasi we Xitayning mu’awin Döwlet reyisi Zeng Qing Hung, 3 – ayning 8 – küni chüshtin kéyin, < 10 – nöwetlik memliketlik xelq wekiller qurultiyi 5 – , «dawami»

Hotenning Keriye Nahiyesige Qarashliq Deryaboyi yézisi, Teklimakan chöllikining eng ichki qismigha jaylashqan we Sherqiy Türkistan boyiche eng chet yézilarning biri bolup, bu yéza nahiye bazirigha 230 kilomélir kélidu.   «dawami»

< Tianshan tori > ning 3 – ayning 9 – küni bergen xewiride körsütülishiche, pütün Sherqiy Türkistanda qurulush basquchida turiwatqan ishlepchiqirish karxanilirining 40 pirsentidin köpirekining bulghunushning aldini élish eslihesi we muhit asrash tedbirliri yoq bolup, «dawami»

Xitay metbu’atlirida körsütülishiche, Sherqiy Türkistanda her yili AIDS wirosini´yuqturuwalidighanlarning omomiy sani 4000 mingdin köpirek bolup, peqet Ürümchi shehrila unung yérimigha yeqinraqini teshkil qilidiken we Ürümchi shehri bu rayongha AIDS wirusi tarqitidighan merkezge aylinip qalghan. «dawami»

< Tianshan tori > ning 3 – ayning 9 – künidiki xewiride körsütülishiche, Sherqiy Türkistanning nöwettiki térilghu yer kölümi 61 milyon 606 ming mo bolup, pütün Sherqiy Türkistanning omomiy ziminining aran 2.47 pirsentini teshkil qilidiken.  «dawami»

Xitay hakimiyiti, atalmish < chong gherbi shimalni echish stiratigiyelik pilani > ni yolgha qoyghan 2000 – yilidin buyan, Sherqiy Türkistanning tebiy bayliqlirini talan – taraj qilish jehetlerde zor ilgirlesh hasil qildi. Bolupmu Xitay hökümiti asasi küchini bu rayonning Nefit we  «dawami»

< 8 – mart > munasiwiti bilen, Sherqiy Türkistanliq barliq xanim – qizlirimizning bayrimini mubarekleymiz we ulargha janabi allahtin bexit – sa’adet tileymiz ! «dawami»
 

Ayal u öyning zinniti, ayal u güzellik beghining gül tajisi, ayal u renggareng dunyaning rengliri...Ayallarni teripleshke mening tilim ajisliq qilidu. Salam mihriban, güzel Uyghur xanim-qizlar, "8-mart" xelqara ayallar bayriminglargha mubarek bolsun. «dawami»

< Xinjiang géziti > ning 3 – ayning 8 – künidiki xewiride körsütülishiche, nöwette Bei Jingda < Memliketlik Xelq Qurultiyi > gha qatnishiwatqan qorchaq reyis Ismayil Tiliwaldi, Xitay merkizi teliwiziye isatansisining söhbet purogrammisigha qatniship qilghan sözide, «dawami»

Xitay hakimiyiti teripidin < Ataghliq kompozitor we nax’shichi > dep kökke kötürülgen Wang Lo Bing, Sheriqiy türkistan Xelqi üchün intayin tonush biri, unung Uyghurlar arisida < nax’sha oghrisi > digen nami bar. Chün bu Xitay 50 – yillardin taki ölgen 1996 – yilighan qeder, «dawami»