EAST  TURKISTAN  INFORMATION CENTER

Sherqiy Türkistangha Musteqilliq, Erkinlik We Démokratiye !

MAUZULAR:

 

SH T HEQQIDE OMOMI MELUMAT

 

DINIY SAHIPE

 

TARIH SAHIPISI

 

KISHILIK HOQUQ

 

IQTISADI SAHIPE  

 

EDEBI SAHIPE

 

UYGURLARDA MUA'ARIP

 

ÖSMÜRLER SAHIPISI 

 

UYGUR TESHKILATLIRI

 

ALAQE ADRISI

 

HAWARAYI

 

ARHIP KÖRÜNÜSHLE

 

PIKIR DEPTIRI

 

MUHIM LINKLER

 

  SH T H M  ARHIBI

 

E-mail: ertic@uygur.org
karakash_a@hotmail.com
 
 

|   Anaweten   |   |   Ottura Asiya   |   |   Islamdunyasi   |   |   Gherib   |    

< Kanada Uyghur Jemiyiti > ning 3 – ayning 30 – künidiki omomiy saylimida, iqtidarliq we munewwer yashlirimizdin Ruqiye Turdush xanim bu teshkilatning reyisi bolup saylandi.  Ğdawamiğ

Tünügün radiomizgha kelgen inkaslardin biride, ötken yekshenbe küni Hotende namayish bolghanliqi we basturulghanliqi melum qilinghan idi. Tünügün yene Amérikida yashawatqan bir Uyghur yurti Hotende namayish bolghanliq heqqide uchur alghanliqini bildürgen idi.  Ğdawamiğ

1) Olimpik Mesh’ili Qeshqer Xelqining Beshigha Bala Boldi
2) Tibetning Igilik Hoqoqi Heqqidiki Talash – Tartishlar
3) Xitay Hökümiti Ichki Ölkilerdiki Uyghurlarni Tutqun Qilishqa bashlidi
4) Taiwandiki Saylamda Guo Min Dangning Ghelibe Qilghanliqi, Xitay Kommunistlirini Söyündürdi  Ğdawamiğ

1) Yerkenlik Uyghur Déhqan Ayalliri Bingtuange Bala Baqquchiliqqa Yolgha Sélindi
2) Turpandiki Pojangza Partilash Weqeside 25 Kishi Öldi
3) Wang Le Quan, < Teshwiqat Xizmitining Asasi Nishanini Milliy Bölgünchilikke Qaritish Lazim > Dep Biljirlidi
4) Uyghur Qizliri Arisida Xitaygha Berip Ishlesh Teshwiqati
5) Yaponiye Sankei Gezitining 2008-yili3-ayning 27-küni xewiri  Ğdawamiğ

Bügün yeni 2008-yili 22-mart küni „Sherqiytürkistan Birliki Teshkilati“ mexsus Ana-Balilargha atap Siyasiy, Kultural we Diniy mezmunlarni chöridigen halda alahide bir progiramma teyyarlap, Ğdawamiğ

Bügün yeni 2008-yili 22-mart küni „Sherqiytürkistan Birliki Teshkilati“ mexsus Ana-Balilargha atap Siyasiy, Kultural we Diniy mezmunlarni chöridigen halda alahide bir progiramma teyyarlap, Milliy eneniwiy alahidilikimizning engüshterliridin biri bolghan Newruz bayrimi we Xelqara Mehmut Qeshqiri yilini tebriklidi. Ğdawamiğ

1) Olimpik Mesh’ilining Geritsiyedin Xitaygha Yolgha Sélinghanliqi Munasiwiti Bilen Germaniyede Namayish
2) Hotendiki Yer Tewresh Apitide Ölgenlerning Sani 300 Etrapida
3) < Yawropada Newruz > Senet Kechiliki Tentenilik Halda Muwapiqiyetlik Ötküzüldi  Ğdawamiğ

Köpchilikke melum bolghinidek, chetellerdiki Tibet teshkilatliri, Xitay hakimiyitining bu qétim Tibette élıp barghan qanliq qirghinchiliqigha naraziliq bildürüsh meqsidide Xelqara olimpik komutetigha ( IOC ) murajetname yollap, Tibet xelqining Olimpik mesh’ilining Tibettin ötüshini xalimaydighanliqini elan qilghan idi. Ğdawamiğ

Sherqiy Türkistan milliy herikitining rehbiri, Uyghurlarning meniwiy anisi, shundaqla < Dunya Uyghur Qurultiyi > ning reyisi Rabiye Qadir xanimning chaqiriqigha asasen, Dunyaning herqaysi jayliridiki Uyghur teshkilatliri türlük shekildiki naraziliq paaliyetlirini uyushturush arqiliq,Ğdawamiğ

Dunya jamaetchilikige melum bolghinidek, Kommunist Xitay hakimiyiti, Tibet qérindashlirimizning özlirining insani heq – hoqoqlirini, hörlük we erkinlikini telep qilip 3 – ayning 14 – künidin etibaren Tibet miqyasida élip bériwatqan tenichliq sheklidiki naraziliq heriketlirini fashistlarche qanliq basturup kelmekte. Ğdawamiğ

Sherqiy Türkistanning sabiq qorchaq reyisi Ismayil Tiliwaldi, Uyghur xelqining eng qattiq nepritige uchrighan qorchaq reyislerning biri bolup, 1999 we 2000 – yilliri < aptonom rayonluq partikom > ning dayimi heyet ezasi bolup turghan mezgilliride Ğdawamiğ

Bir terepdin Xelqara kishilik hoqoq teshkilatliri we chetellerdiki Uyghur teshkilatliri Bei Jing olimpik yighinigha qaratqan naraziliq sadalirini üzlüksiz kücheytiwatqan, yene bir tereptin Xitay hakimiyitimu olimpik yighinini süyistimal qilip Ğdawamiğ

Xitay hakimiyitining, < térilghu yer az, emgek küchi köp, sheherlerde ishsizliq éghir > digendek bahane – sewepler bilen 100 milighan Uyghur qizlirini mejburi halda Xitayning ichki ölkiliride qulluqqa yollawatqan bügünki künde,  Ğdawamiğ

2008 -yili 3 - ayning 12 - küni DUQ yashlar komutéti mudiri Bextiyar Shemseddin Wakaletsiz milletler teshkilati (UNPO) bilen birlikte Gollandiye Parlamintosi Tashqi ishlar komissioni ezasi, Gollandiye Ishci Partiyesi (PVDA) wekili Mr.Van Dam efendi bilen körüshti. Ğdawamiğ

Nöwette pütün Xitay metbuatliri, 3 – ayning 7 – küni yüzbergen atalmish < ayrupilan weqesi > ni bahane qilip, Uyghurlarning milliy herikitini qarilash üchün keng kölemde tetür teshwiqat élip berishqa bashlidi. Ğdawamiğ

Nöwette Xitay hakimiyiti atalmish < ayrupilan weqesi > ni bahane qilip, zor teshwiqat arqiliq kishilerning diqqet – étibarini bashqa bashqa nuxtigha burashqa tirishsa, ichki jehettin Sherqiy Türkistangha Xitay köchmenlirini yötkeshni jiddileshtürmekte. Ğdawamiğ

Nöwette chetellerdiki Uyghur teshkilatliri, 2008 – yilliq olimpik yighinining Bei Jingda ötküzülishige qarshi aktip türde heriket qilip kelmekte, Uyghurning buxil naraziliqliri, özliri turiwatqan döwletlerning qanunliri yol qoyghan dayiride, Ğdawamiğ

Sherqiy Türkistanning tebiy bayliqlirini talan – taraj qilish qedimini yenimu tézlitish mesilisi, nöwette Bei Jingda chaqiriliwatqan < Memliketlik 11 – nöwetlik xelq wekiller qurultiyi > ning eng asasliq küntertiplirining biri bolup, Ğdawamiğ

Sherqiy Türkistanning Uyghurlar zich olturaqlashqan jenobi rayonliri bolsa kommunist Xitay hakimiyitining Uyghurlargha qaratqan qattiq basturush, dinsizlashturush, Xitaylashturush, neslini qurutush we talan – taraj qilish siyasitining merkizi bolup kelmekte. Ğdawamiğ

Shanggangda chiqidighan < Yoruqluq géziti > ning 3 – ayning 9 – künidiki xewiride körsütülishiche, Uyghur < térorist > lar mushu ayning 8 – küni chüshtin burun saet 10 lar etrapida,  Ğdawamiğ

Xitay kommunistik partiyesining bash sekritari, döwlet reyisi we Xitay merkizi herbiy ishlar komutétining reyisi Hu Jin Tao 3 – ayning 8 – küni chüshtin burun Bei Jingda < Memliketlik xelq wekiller qurultiyi > gha qatnishiwatqan  Ğdawamiğ

Men, < Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > diki barliq xadimlargha wakaliten, < 8 – mart > Dunya ayallar bayrimi munasiwiti bilen weten ichi we sirtidiki Sherqiy Türkistanliq barliq xanim – qizlirimizning bayrimini yürektin qutluqlaymen we ulargha janabi allahtin bexit – saadet tileymen ! Ğdawamiğ

Xitay hakimiyiti, Sherqiy Türkistan xelqining küchlük naraziliqigha we Xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatlirining qattiq eyipleshlirige qarimastin, Uyghur dehqan qizlirini Xitayning ichki ölkilirige mejburi ishlemchilikke iwetish siyasitini téximu jiddileshtürmekte.Ğdawamiğ

Nöwette Bei jingda < Memliketlik xelq wekiller qurultiyi > gha qatnishiwatqan < aptonom rayonluq partikom > ning sekritari Wang Le Quan, < Xinjiangning uzun muddet muqimliqi üchün, choqum aldimizdiki 20 – 30 yil ichide qosh tilliq oqutushni yuquri sewiyege yetküzishimiz lazim > dep körsetken.Ğdawamiğ

1) Australiyening Eng Nopuzluq Téléviziye Qanili SBS Te Uyghurlar Tonushturuldi
2) Barin Yézisida Xitayche Yesli Quruldi
3) Yighinning Köplikidin, Asasi Qatlam Kadirlirining Ammining Derdini Tingshaydighangha Waqti Yoq
4) Ürümqide, Kompiyotir Bilmigen Saqchilar Wezipisidin Qalduridu Ğdawamiğ

AP ning xewerlirige qarighanda, mushu yekshenbe küni yeni 3- mart küni Shanghai'de ötküzülgen sen’et kéchiligide, Icelandic liq meshhur naxshichi Bjork, “ Tibet ! Tibet! Musteqqilliq jakala Tibet ! “ dep naxshsa éytqan bolup, Xitay tamashibinlar gerche neq meydanda birnerse diyishke pétinalmighan bolsimu, üni ichige chüshüp ujuqqan halda öylirige kétishke aldirighan. Ğdawamiğ

< Xitay yengi axbarat agentliqi > ning 3 – ayning 4 – küni Bei jingdin bergen xewiride körsütülishiche, shu küni atalmish < aptonom rayon > ning yengi qorchaq reyisi Nur Behri muxpirlargha qilghan sözide,  Xitay hakimiyitining Uyghurlarni Xitaylashturush meqsidide élip bériwatqan  Ğdawamiğ

Xitayning < Gherip soda geziti > de 3 – ayning 4 – küni élan qilinghan bir xewerde körsütülishiche, nöwette Sherqiy Türkistanda waqitliq turiwatqan Gansuluq Xitay aqqunlirining sani 680 ming neper bolup, bu aqqunlargha . Ğdawamiğ

< Tian shan tori > ning 3 – ayning 3 – künidiki xewiride körsütülishiche, Uyghur ösmürlirini Xitaylashturush meqsidide Xitayning ichki ölkiliride tesis qilinghan atalmish < Xinjiang toluq ottura sinipi > gha buyil 5000 neper oqughuchi qobul qilinidiken.  Ğdawamiğ

< Tian shan tori > ning 3 – ayning 2 – küni xewer qilishiche, bu yilliq chaghan axirlashqandin buyan, Sherqiy Türkistangha ishleshke kelgen Xitay aqqunlirining omomiy sani 800 minggha yéqinlashqan bolup, Ğdawamiğ

< Tianshan tori > ning xewer qilishiche, Xitay hökümiti 2 – ayning 29 – künidin etibaren Sherqiy Türkistanda < toxtamliq yazghuchi > liq tüzümini yolgha qoyghan bolup, shu küni Ürümqide < Xinjiang yazghuchilar jemiyiti > bilen,  Ğdawamiğ

< Tianshan tori > ning xewer qilishiche, 2 – ayning 29 – küni Ürümqide < aptonom rayonluq pilanliq tughut jemiyiti > ning 4 – qétimliq wekiller qurultiyi chaqirilghan bolup, < aptonom rayonluq partikom > ning dayimi heyet ezasi Nurlan Abdumijit yighinda qilghan sözide, .Ğdawamiğ

< Ürümqi kechlik geziti > ning 2 – ayning 28 – künidiki xewiride körsütülishiche, 2007 – yiligha qeder, Sherqiy Türkistanda mektepke kirish aldida turghan yerlik ösmürlerge qarita tesis qilinghan atalmish < qosh tilliq yesli > lerning sani 2982 ge, .Ğdawamiğ

< Tian shan tori > ning 2 – ayning 29 – küni xewer qilishiche, Sherqiy Türkistan Xelqi teripidin < Jallat qoshun > dep atalghan Bing tuande 2020 – yiligha qeder yene yéngidin 3 – 5 chong sheher berpa qilinidiken.Ğdawamiğ

< Tianshan tori > ning 2 – ayning 28 – küni xewer qilishiche, 2007 – yili Xitay hökümitining Sherqiy Türkistanda atalmish < az tughup bexitlik bolush > siyasitini qanat yaydurushi netijiside, pütün rayon boyiche 65 ming neper bowaq az tughulghan. Ğdawamiğ

Epock waqt gezitining mushu ayning 25 kuni Los angeles tin Bergen hewirige qarighanda, Yahoo tori, shehslerning uchurlirini Xitay kommunist Partiyisige ashkarilap 60 ke yeqin ademning qolgha elinishigha sewepchi bolghanliqtin, Xitay democratic partiyisi, Ğdawamiğ

Hollywood director Steven Spielberg ning olympicqa boycott qilishi helqarada qattiq ghulghula qozghap, Xitayning olympicqa bolghan teyyarlighini ajizlashturiwetkenliktin, Ğdawamiğ

1) Ürümqiche Bashlanghan 8 Ayliq Qattiq Zerbe Bérish Herikitining Nishani Rastinla Oghri – Bulangchilarmu ?
2) Qorghas Chegra Eghizidin Ötken Bir Yilda Kirip – Chiqqanlarning Sani 700 Minggha Yeqinlashti
3) Üchturpandiki Ottura – Bashlanghuch Mekteplerde < Qanungha Mesul Muawin Mudir > liq Tüzümi Yolgha Qoyuldi .Ğdawamiğ

Xewerlerdin qarighanda, Uyghur élige jaylashqan 4 chong néfitlik, tarim néfitliki, Qarimay néfitliki, Turpan - Qumul néfitliki we Tarim derya néfitlikide yéngidin bayqalghan néfit zapisi 220 milyon tonnigha yetken.  .Ğdawamiğ

1) Sydneyda Rabiye Xanimni Kütiwelish Ziyapiti Bérildi
2) Buyilliq < Wetenperwer Diniy Zatlarni Terbiyilesh Kursi > Ürümqide Bashlandi
3) Sherqiy Türkistanda Paxta Térighan Déhqanlar Nime Üchün Ronaq Tapalmidi ? Ğdawamiğ

RFA - 17- Féwral küni Gollandiyide yashawatqan Uyghurlar bir yerge jem bolup, Gollandiye Uyghur jemiyitining yingi rehberlirini saylap chiqqan. Saylamgha qatnashquchilarning bildürüshiche, Ğdawamiğ

1) Kosovoning Musteqilliq Jakalishi Xitay Hökümétini Nime Üchün Biaram Qilidu?
2) Xitay Hawarayidin Melumat Bérish Téxnikisining Töwenligini Étirap Qildi
3) Ottura Asiyadiki Namratliq We Türkmanstan Bilen Özbekistandiki Gaz Baylighi Ğdawamiğ

1) Xitay Bilen Amerika Otturisidiki Export – Import Soda Perqi Barghanséri Zoriyip Ketti
2) Xitayning Sodidiki Aldamchilighi Uzungha Barmaydu
3) Xitay Muxbirlar Eng Köp Turmige Tashlinidighan Dölet Ğdawamiğ

1) Amerika Flimchisi Steven Spielberg Xitaydiki Olympic'qa Qatnashmaydighanlighini Elan Qildi
2) Amerika Tenherketchillir Bashqa Dölet Tenherketchillirige Qarighanda >Téhimu Erkin
3) Mao Ze Dong Eynı Waqtta Amerikigha On Million Ayal Bermekchi Bolghan Ğdawamiğ

2008-Yili 2-ayning 11-kuni Dunya Uyghur Qurultiyi Yashlar Komititi mudiri we Gollandiye Sherqiz Türkistan Waqpi reisi Bahtiyar Shemseddin ependim UNPO (wakaletsiz milletler teshkilati) bilen birlikte Gollandiye Parlamenti Tashqi Ishlar Komisyoni, Dölet Mudapiye Komisyo Reisliki, “erkinlik we démokratiye partiyisi” wekili Van Baalen ependim bilen körüshti.Ğdawamiğ

1) Amerika Tenherketchilliri Olympik Jeryanida Yeydighan Yimekliklerni Amerikidin Aparmaqchi
2) Engliye Tenherketchilliring Olympic Jeryanida Xitaydiki Insan Heqlirini Tenqid Qilishi Cheklendi
3) Sherqiytürkistan Birliki Teshkilati 5 - Fewral Inqilabi Munasiwiti Bilen Paaliyet Élip Bardi  Ğdawamiğ

Hindistan bash ministéri xitayni ziyaret qilghan we ikki dölet otturisidiki zimin talishish mesilisini waqtliq bir chetke qayrip qoyup, Ğdawamiğ

Nöwette atalmish Xinjiang Uyghur Aptonom Rayonluq pilanliq tughut komitéti, Sherqiy Türkistanda pilanliq tughut siyasitige emel qilmighan we xilapliq qilghuchilarni qattiq jazalash herkitini yuquri derijide yolgha qoyghan bolup, Ğdawamiğ

Atalmish Shinjiang xelq téléviziye istansisining xewer bérishiche, mushu ayning törtinchi we beshinchi künliri Yéngisardin jemi 660 qiz ayrim ayrim Xitayning Shendong ölkisining Chingdao, Jiao Zhou, Sai shi sheherlirige yolgha sélindi. Ğdawamiğ

AP ning 2008 yil 6 - Fewral bugunki xewiridin melum bolishiche, Xitayning Yaponiyege export qilghan chöchürilliri ichidin zeher chiqqanlighi 10 din artuq ademning zeherlinip dohturxanida yétip qalghanlighi, hetta adem ölüsh xewpining bolush mumkinligiĞdawamiğ

Reuter‘sning Fevral eyning 6 - künidiki xewirige asaslanghanda, Xitay höküméti internetke qoyulidihgan video we audiolar heqqide yéngi tüzüm chiqarghan bolup, Ğdawamiğ

Xitay hökümiti planliq tughut siyasitini yolgha qoyghandin buyan, bir bala élish tüzümi Xitay memlikitining chong sheherliride asasi jehettin emilileshken bolup türküm - türkümlep yalghuz balilar meydangha keldi. Ğdawamiğ

1 ) 5 - Febral Ghulja Weqesini Xatirlesh Namayishi
2) Pakistan Gézitliri Xitay Hökümitining Tebi Apetlerge Qarshi Turush Iqtidarigha Yuquri Baha Berdi
3) Amerika Bilen Singapor, Apetke Uchrighan Xitay Dölitige Yardem Qolini Sundi
4) Dunya Bankisi Bu Yil Molcher Qilinghan Xitay GDP sini 9.6% ge Chüshürdi Ğdawamiğ

1) Xitay Höküméti Taiwanning BDT gha Eza Bolush Üchün Ötküzidighan Awaz Toplishigha Pozitsiye Bildürdi
2) Xitay Hökümiti Yaponiyediki Xitay Yimekligidin Zeher Tépilghanlighini >Ret Qildi
3) Xitayning Guangjou Sheiride Qapsilip Qalghan Yoluchilar Arisida Bir Ayal Dessilip Öldi  Ğdawamiğ

1) Xitay Yéngi Emgek Qanunining Xitaygha Mejburi Yötkewatqan Uyghur Yallanma Emgek Küchlirige Paydisi Bolamdu?
2) Sherqiy Türkistanda Qar Apitige Uchrighan Charwa Mal 300 Mingdin Ashidu
3) Tarim Oymanlighidin Yer Asti Su Baylighi Tepildi Ğdawamiğ

1) Xitayda Pat Yéqinda Éghir Iqtisadi Kirizis Yüz Bérishi Mumkin
2) Xitayning Tonglitilghan Yimeklikliridin Qurut Öltürüsh Xemiyewi Dorisi Chiqti
3) Malaysiya Hökümiti Islamni Qarilap Yézilghan 11 xil Kitapni Cheklidi
4) Austiraliye Hökümiti Burunqi Dewirlerde, Yerlik Indianlarning Ballirini Oqutush Üchün Ailisidin Ayriwetkenlik Jinayiti Üchün Epu Sorimaqchi Ğdawamiğ

< Tianshan tori > ning xewer qilishiche, 1 – ayning 30 – küni Ürümqi shehrining hawasining bulghunush derijisi pütün Xitaydiki nuxtuluq sheherler ichide birinchi orungha ötken bolup, bulghunush körsetküchi 500 ge berip yetken. Ğdawamiğ

1) Norvigiye Hökümiti Insanperwerlikte Xitayni Toghra Yolgha Bashlash Üchün Tirishmaqta
2) Xitay Hökümiti Birleshken Döletler Teshkilati Biheterlik Yighinigha Özgertish Kirgüzüshke Bolghan Köz Qarishini Özgertmeydighanlighini Bildürdi
3) Binladinning Oghli Dadisidin Partilitish Herketlrini Tohtutushni Telep Qildi
4) Xitay Hökümiti Olympic Harpisida Sherqiy Türkistanda Weqe Chiqishidin Qattiq Endishe Qilmaqta  Ğdawamiğ

Gerche Xitay hakimiyiti uzun yillardin buyan Sherqiy Türkistanda 9 yilliq mejburi maaripni yolgha qoyghan bolsimu, emma Jenobi rayonlarda milliche mektep yétishmeslik mesilisi éghir bolghachqa, Ğdawamiğ

Ötken bir yilda, Sherqiy Türkistanning Uyghurlar zich olturaqlashqan jenobi rayonlirida eghir derijide qurghaqchiliq we kelkün apetliri yüz bérip, milyonlighan Uyghur déhqanliri iqtisadi jehette éghir weyranchiliqqa uchrighan, Ğdawamiğ

Atilishidinla chiqip turuptuki, Xitay hökümétining <<Gherbi diy